والیان بلخ

مشخصات کتاب:

• عنوان: والیان بلخ در نخستین سده پس از بازستانی استقلال افغانستان (۱۲۹۸ – ۱۳۹۸ / ۱۹۱۹ – ۲۰۱۹ میلادی)
• نویسنده: صالح‌محمّد خلیق
• مترجم: ندارد (کتاب اصالتاً به زبان فارسی/دری نگاشته شده است).
• سال چاپ اصلی: ۱۳۹۸ هجری خورشیدی (پاییز ۱۳۹۸)
• ناشر: مقام ولایت (استانداری) بلخ
• نوبت چاپ: یکم
• تعداد صفحه کتاب: ۱۹۰ صفحه (قطع رقعی)

خلاصه کتاب:
این کتاب سیزدهمین اثر پژوهشی نویسنده است و روایتی مستند از صد سال ساختار اداری و سیاسی ولایت بلخ در شمال افغانستان ارائه می‌دهد. کتاب به معرفی حدود ۷۰ تن از شخصیت‌هایی می‌پردازد که در یک قرن گذشته به عنوان والی (استاندار)، نایب‌الحکومه، رئیس تنظیمیه شمال، آمر زون شمال و فرماندهان نظامی بر این منطقه حاکم بوده‌اند. نویسنده در این اثر سیر تحول نام‌گذاری این مناصب را بررسی کرده و توضیح می‌دهد که این مقامات از سال ۱۲۹۸ تا ۱۳۴۴ به نام «نایب‌الحکومه»، سپس تا سال ۱۳۶۵ به نام «والی» و در دوره‌هایی نیز با عناوین اداری دیگر شناخته می‌شدند. کتاب با تکیه بر اسناد و تصاویر، پرده از بخش مهمی از تاریخ معاصر شمال افغانستان برمی‌دارد.

درباره نویسنده:
استاد صالح‌محمد خلیق (۱۳۳۴–۱۴۰۴ هـ.خ) شاعر، دانشمند، پژوهشگر، مترجم و روزنامه‌نگار برجسته و پیشکسوت افغانستانی متولد ولایت بلخ بود. او سال‌ها به عنوان رئیس انجمن نویسندگان بلخ و رئیس اداره فرهنگ این ولایت خدمت کرد و نقش کلیدی در حفظ و ترویج میراث فرهنگی شمال کشور داشت. از استاد خلیق بیش از ۲۰ اثر ارزشمند منثور و پژوهشی (مانند تاریخ ادبیات بلخ، ساحه‌های باستانی و بناهای تاریخی بلخ و جشن‌های آریایی) و چندین مجموعه شعر به یادگار مانده است. او در طول حیات خود مدال‌های افتخار دولتی متعددی را کسب کرد و سرانجام در اسد (مرداد) سال ۱۴۰۴ بر اثر یک سانحه رانندگی در مزار شریف درگذشت.

چرا باید این کتاب را خواند؟
۱. منبع دست‌اول برای تاریخ معاصر: در نگارش این اثر پژوهشی از بیش از ۲۵۰ منبع تاریخی و اسناد معتبر استفاده شده است که آن را به یک رفرنس علمی و دقیق برای محققان تاریخ افغانستان تبدیل می‌کند.
۲. شناخت مهندسی قدرت در شمال: بلخ همواره به عنوان کلید استراتژیک و قلب اقتصادی-سیاسی شمال افغانستان مطرح بوده است؛ خواندن این کتاب به درک چگونگی مدیریت و تاثیرگذاری این ولایت بر کل کشور کمک می‌کند.
۳. زنده کردن چهره‌های فراموش‌شده: نویسنده با وفاداری به اصول تاریخ‌نگاری علمی، علاوه بر چهره‌های نامدار، دولتمردان و والیان کمترشناخته‌شده‌ای را که در ساختار بوروکراسی صد سال اخیر بلخ نقش داشته‌اند، همراه با تصویر به متن تاریخ بازگردانده است.

گزیده‌ای از خود کتاب:
«ولایت بلخ به عنوان کانون فرهنگی و تجاری شمال، همواره در معادلات سیاسی صد سال اخیر کشور نقشی فراتر از یک ولایت معمولی داشته است. تغییر نام‌ها و جابجایی کادرها از نایب‌الحکومه‌های دوران امانی تا والیان دوره‌های بعد، همگی نشان‌دهنده تلاش مرکز برای تثبیت حاکمیت و در عین حال، پویایی و ساختارشکنی جامعه محلی بلخ در برابر تحولات بوروکراتیک بوده است.»