اربعین

مشخصات کتاب

عنوان: اربعین (ترجمهٔ منظوم چهل حدیث نبوی)
نویسنده/مترجم منظوم: نورالدین عبدالرحمان جامی
نگارنده مقدمه حدیثی: محمد شاه ارشاد
بخش معرفی آثار جامی: نجیب مایل هروی
ناشر: انتشارات انجمن جامی (کابل – افغانستان)
خطاط اثر: حسین وفا سلجوقی (در نسخهٔ مبنای انجمن جامی)
تعداد صفحه: ۶۹ صفحه
نوع اثر: حدیث‌پژوهی، ترجمهٔ منظوم، ادبیات مذهبی و اخلاقی

ساختار و محتوای کتاب
این اثر ۶۹ صفحه‌ای با وجود حجم مختصر خود، از سه بخش بسیار کلیدی و مجزا تشکیل شده است:
۱. مقدمه علمی در علم حدیث (محمد شاه ارشاد): در ابتدای کتاب، داکتر محمد شاه ارشاد با نگارش مقاله‌ای تخصصی، به تبیین جایگاه احادیث نبوی، تاریخچهٔ اربعین‌نویسی در میان علمای اسلام و معیارهای صحت و سقم روایات پرداخته است.
۲. متن اربعین جامی: هستهٔ اصلی کتاب شامل ۴۰ حدیث کوتاه، جامع و فصیح از پیامبر گرامی اسلام در باب اخلاق، زهد، آداب معاشرت و اصول سلوک فردی و اجتماعی است. جامی ابتدا متن عربی هر حدیث را آورده و سپس در زیر آن، حدیث را در قالب یک رباعی یا قطعهٔ دو بیتی بسیار روان و استوار به فارسی ترجمه و منظوم کرده است.
۳. معرفی آثار جامی (نجیب مایل هروی): در بخش پایانی، نسخه شناس و پژوهشگر نامدار، استاد مایل هروی، به کالبدشکافی کتاب‌شناسی جامی پرداخته و رسالهٔ اربعین را در میان ده‌ها اثر منظوم و منثور عرفانی و ادبیِ خاتم‌الشعرا جایابی و تحلیل کرده است.

اهمیت ادبی و مذهبی رساله
جامی به عنوان یک فقیه حنفی و عارف نقشبندی، ارادت عمیقی به سنت نبوی داشت. او در این رساله موفق شده است که پیام‌های عمیق اخلاقی و فقهی اسلام را از قالب کلمات کهن عربی استخراج کرده و با چنان ظرافت و روانی در قالب شعر فارسی بریزد که حتی توده‌های کم‌سواد جامعه نیز بتوانند آن را حفظ کرده و در زندگی روزمره به کار بندند. این اثر همواره به عنوان یکی از موفق‌ترین نمونه‌های «ترجمهٔ منظوم» در تاریخ ادبیات ایران و افغانستان تدریس می‌شود.

چرا باید این نسخه را خواند؟

دسترسی به یک متن پیراسته و مصحح از چهل حدیث منظوم جامی.
بهره‌مندی از مقالهٔ ارزشمندِ کتاب‌شناسیِ استاد مایل هروی که راهنمایی عالی برای شناخت کل جهان‌بینی جامی است.
حجم فشرده (۶۹ صفحه) که خوانش سریع و یادگیری احادیث اخلاقی را بسیار آسان می‌کند.

گزیده‌ای از کتاب (رباعی ترجمهٔ حدیث اول)
جامی در ترجمهٔ حدیث مشهور «لا یُؤْمِنُ أَحَدُكُمْ حَتَّى يُحِبَّ لِأَخِيهِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ» (هیچ‌یک از شما مؤمن راستین نیست مگر آنکه برای برادرش همان را بخواهد که برای خود می‌خواهد) چنین می‌سراید:
«هر کسی را که هست مذهب و دین
با برادر چنان کُند رفتار
که پسندد به خویشتن هم دین
هر چه خواهد برای خویش ناچار
آنکه با دیگران روا دارد
آنچه بر نفس خویش کِرد اِبهام
نیست مؤمن به نزدِ اهلِ یقین
بهره‌ای نیستش ز دینِ اسلام…»