کالیگولا

مشخصات کتاب

• عنوان: کالیگولا (فرانسوی: Caligula)
• نویسنده: آلبر کامو (Albert Camus)
• مترجم: ابوالحسن نجفی
• ناشر اصلی مبدا و امروز: انتشارات نیل (چاپ اول ۱۳۴۶) / انتشارات نیلوفر (ناشر فعلی)
• سال انتشار نسخه اصلی: مه ۱۹۴۴ میلادی (توسط انتشارات گلیمر فرانسه)
• نوبت چاپ اول ایران: ۱۳۴۶ هجری شمسی (توسط انتشارات نیل)
• تعداد صفحه: ۱۵۰ صفحه (نسخه‌های فیزیکی نیلوفر بین ۱۴۸ تا ۱۵۱ صفحه)
• نوع اثر: ادبیات نمایشی، نمایشنامه مدرن در چهار پرده، فلسفهٔ پوچی (عبث‌نمایی)

خلاصه کتاب
داستان نمایشنامه بر اساس زندگی واقعی «کالیگولا»، سومین امپراتور جوان و نیمه‌دیوانهٔ روم باستان (۱۲ تا ۴۱ میلادی) نوشته شده است؛ اما کامو جهان‌بینی فلسفی خود را به کالبد تاریخ تزریق کرده است.
روایت از جایی آغاز می‌شود که با مرگ ناگهانی و جانکاهِ «دروزیلا» (خواهر و معشوقهٔ کالیگولا)، امپراتور جوان به مدت سه روز ناپدید می‌شود. هنگامی که او به قصر بازمی‌گردد، دیگر آن فرمانروای مهربان و عادل سابق نیست. کالیگولا با مواجهه با مرگ خواهرش، به یک حقیقتِ مطلق و ترسناک پی برده است: «انسان‌ها می‌میرند و خوشبخت نیستند.»
او که این حقیقت (پوچی جهان) را کشف کرده، تصمیم می‌گیرد با استفاده از قدرت بی‌حدومرزِ امپراتوری‌اش، دست به طغیانی متافیزیکی بزند. کالیگولا برای به چالش کشیدن خدایان و قوانین سرنوشت، حکومت وحشت و استبدادِ مطلق را آغاز می‌کند؛ ثروت سناتورها را مصادره می‌کند، دستور قتل‌های بی‌دلیل می‌دهد، ارزش‌های اخلاقی را مسخره می‌کند و حتی از اطرافیانش می‌خواهد که «ماه» را برای او بیاورند، چون او خواهانِ “امرِ محال” است. کالیگولا در این چهار پرده، آزادی مطلق را در «توانایی انجام هر جنایتی» تعریف می‌کند؛ اما در نهایت، درست در لحظه‌ای که سناتورها خنجرهای خود را برای ترور او آماده می‌کنند، به این نتیجهٔ هولناک می‌رسد که مسیرش اشتباه بوده و آزادی او، آزادیِ واقعی نبوده است

درباره نویسنده و مترجم

• آلبر کامو: (۱۹۱۳ – ۱۹۶۰) متفکر برندهٔ جایزهٔ نوبل ادبیات، نگارش این نمایشنامه را در سال ۱۹۳۹ (آستانهٔ جنگ جهانی دوم) آغاز کرد. کالیگولا در کنار رمان بیگانه و جستار افسانه سیزیف، ته‌رنگ و ضلع داستانیِ «چرخهٔ پوچی» تفکر کامو را تشکیل می‌دهد.
• ابوالحسن نجفی: (۱۳۰۸ – ۱۳۹۴) از بزرگ‌ترین مترجمان، زبان‌شناسان و فرهنگ‌نویسان تاریخ معاصر ایران است. برگردان او از کالیگولا که ابتدا در سال ۱۳۴۶ در انتشارات نیل چاپ شد، به عنوان یکی از دقیق‌ترین، آهنگین‌ترین و وفادارترین ترجمه‌های نمایشنامه‌ای در ایران شناخته می‌شود که لحن سرد، کوبنده و شاعرانهٔ کامو را به کمال بازتاب داده است.

چرا باید این کتاب را خواند؟

• مواجهه با یکی از عمیق‌ترین متون فلسفی تئاتر جهان دربارهٔ پدیده‌هایی چون آزادی، رنج، مرگ و پوچی.
• حجم بسیار متناسب (۱۵۰ صفحه) و ساختار دیالوگ‌محور که به دلیل ریتم تندِ صحنه‌ها، کشش فوق‌العاده بالایی برای خواندن دارد.
• درک تفاوت میان «طغیان مخرب و نیهیلیستی» (شیوهٔ کالیگولا) با «طغیان سازنده و انسانی» که کامو بعدها در کتاب انسان طاغی به آن پرداخت.

گزیده‌ای از کتاب (با برگردان ابوالحسن نجفی)

کالیگولا: دور و بر من هرچه هست دروغ است و من می‌خواهم که مردم با راستی زندگی کنند! آن‌ها معرفت ندارند و معلمی می‌خواهند که بداند چه می‌گوید. در سرتاسر امپراتوری روم تنها کسی که آزاد است منم!
کره‌آ: اما این آزادیِ تو، به قیمتِ نابودیِ دیگران تمام می‌شود کالیگولا!
کالیگولا: اَه… کره‌ا! اگر به دست آوردنِ ماه آسان بود، همه‌چیز تغییر می‌کرد. اما این دنیا به این شکلی که ساخته شده، قابل تحمل نیست. به همین دلیل است که من به ماه نیاز دارم، به شادمانی یا به جاودانگی؛ به چیزی که شاید دیوانگی باشد، اما از این زمین تعلق ندارد. من فهمیده‌ام که تمام این قدرتِ من، در برابرِ مرگ هیچ است؛ من جادهٔ اشتباهی را آمدم. آزادیِ من، آزادیِ واقعی نبود؛ یک تنهاییِ بزرگ و وحشتناک بود…»