گیله‌مرد

مشخصات کتاب:

• عنوان: گیله‌مرد (شامل داستان بلند گیله‌مرد و ۷ داستان کوتاه دیگر)
• نویسنده: بزرگ علوی
• مترجم: ندارد (کتاب اصالتاً به زبان فارسی نوشته شده است).
• سال چاپ اصلی: ۱۳۲۷ خورشیدی (داستان گیله‌مرد نخستین بار در سال ۱۳۲۷ در قالب مجموعه داستان «نامه‌ها» منتشر شد؛ اما در سال ۱۳۷۷ به صورت مستقل با نام کتاب «گیله‌مرد» توسط انتشارات نگاه به چاپ رسید).
• ناشر: انتشارات نگاه
• نوبت چاپ: شانزدهم (در بازنشر مدرن انتشارات نگاه)
• تعداد صفحه کتاب: ۲۰۴ صفحه (در برخی نسخه‌ها ۲۰۸ صفحه)

خلاصه کتاب:
داستان در یک شب بارانی و طوفانی در جنگل‌های شمال آغاز می‌شود. دو مأمور تفنگ به دست، دهقانی معترض و مبارز به نام «گیله‌مرد» را بازداشت کرده‌اند و به سمت فومن می‌برند تا تحویل پاسگاه دهند. مأموران پیش از این همسر گیله‌مرد (صغری) را کشته‌اند و فرزند خردسالش بی‌سرپرست رها شده است. در حین حرکت و اتراق در یک قهوه‌خانه بین راه، فضایی از سوءظن و طمع شکل می‌گیرد. یکی از مأموران (محمدولی) فردی بی‌رحم است و مأمور دیگر که جوانی بلوچ و مغموم است، در دل خود با گیله‌مرد همذات‌پنداری می‌کند. گیله‌مرد در تمام این مدت به دنبال فرصتی است تا با تکیه بر پول یا شجاعت، خود را آزاد کند

درباره نویسنده:
سید مجتبی بزرگ علوی (۱۲۸۲–۱۳۷۵) معروف به بزرگ علوی، نویسنده، روزنامه‌نگار و روشنفکر برجسته ایرانی و از پیشگامان داستان‌نویسی نوین فارسی در کنار صادق هدایت و صادق چوبک است. او به دلیل فعالیت‌های سیاسی‌اش سال‌ها در زندان قصر به سر برد (عضو گروه ۵۳ نفر) و آثاری ماندگار مانند ورق‌پاره‌های زندان و رمان مشهور چشم‌هایش را خلق کرد. علوی پس از کودتای ۲۸ مرداد سال‌ها در آلمان شرقی زندگی کرد و به تدریس زبان و ادبیات فارسی پرداخت و سرانجام در برلین درگذشت

چرا باید این کتاب را خواند؟
۱. شاهکار تکنیک داستانی: جمال میرصادقی این اثر را یکی از موفق‌ترین داستان‌های کوتاه فارسی می‌داند؛ زیرا برعکس داستان‌های زمان خود، به جای توصیفات طولانی و ساکن، سرشار از پویایی، حرکت و دیالوگ‌های دراماتیک است.
۲. پیوند واقع‌گرایی و نمادپردازی: باران مداوم، باد تند و فضای تاریک جنگل، صرفاً هواشناسی نیستند؛ بلکه اتمسفر خفقان‌آور سیاسی و اجتماعی دوران پهلوی اول را نمادسازی می‌کنند.
۳. تأثیرگذاری عمیق بر ادبیات مبارز: این داستان سال‌ها الگو و راهنمای نویسندگان آزادی‌خواه ایران (از جمله جلال آل‌احمد در کتاب از رنجی که می‌بریم) برای به تصویر کشیدن رنج طبقه فرودست بوده است.

گزیده‌ای از خود کتاب:
«باران سرازیر بود. سیلاب‌ها از کوه روان بود. باد چنگ می‌انداخت و می‌خواست درخت‌ها را از ریشه بکند. گیله‌مرد دست‌هایش را پشت سر گره کرده بود و میان دو مأمور حرکت می‌کرد. صدای باد و باران و شلپ‌شلوپ پای آن‌ها در میان گل‌و‌لای، سکوت وهم‌انگیز شب را می‌شکست… او به صغری فکر می‌کرد، به زنش که با تیر مأمورین کشته شده بود و به بچه‌اش که در کلبه تنها مانده بود.»