انسان گرسنه

عنوان: ژئوپلیتیک گرسنگی (انسان گرسنه)
نویسنده: ژوزوئه دو کاسترو
مترجم: منیر جزنی (مهران)
ناشر: مؤسسه انتشارات امیرکبیر
تعداد صفحات: ۴۵۸ صفحه
موضوع: گرسنگی، تغذیه، فقر، اقتصاد سیاسی، جغرافیای انسانی، توسعه و نابرابری

خلاصه و محتوای کتاب
محور اصلی کتاب یک پرسش ساده اما عمیق است: چرا در جهانی که منابع غذایی وجود دارد، میلیون‌ها انسان همچنان گرسنه‌اند؟
ژوزوئه دو کاسترو برای پاسخ به این پرسش، گرسنگی را در مناطق مختلف جهان بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که وضعیت تغذیهٔ مردم با جغرافیا، نوع اقتصاد، کشاورزی، مناسبات اجتماعی و ساختارهای قدرت ارتباط نزدیکی دارد. او به‌ویژه با این دیدگاه مخالفت می‌کند که گرسنگی را تنها به افزایش جمعیت یا کمبود طبیعی منابع نسبت دهیم. در تحلیل او، انسان‌ها در شکل‌دادن به نظام غذایی و توزیع ثروت نقش دارند و بنابراین گرسنگی نیز تا حد زیادی می‌تواند نتیجهٔ ساختارهایی باشد که خود انسان ایجاد کرده است.
کتاب همچنین به تفاوت میان مناطق مختلف جهان توجه دارد؛ مناطقی که ممکن است از نظر منابع طبیعی ظرفیت تولید غذا داشته باشند، اما به دلیل فقر، اقتصاد نابرابر، وابستگی خارجی یا سیاست‌های نادرست، بخش بزرگی از جمعیت آن‌ها از تغذیهٔ کافی محروم بمانند.

گرسنگی؛ مسئله‌ای فراتر از غذا
یکی از مهم‌ترین ایده‌های کتاب این است که برای فهم گرسنگی نباید فقط به مقدار غذای تولیدشده نگاه کرد. ممکن است یک کشور از نظر تولید مواد غذایی وضعیت مناسبی داشته باشد، اما بخش بزرگی از مردم آن به دلیل فقر توان خرید غذای کافی را نداشته باشند. بنابراین وجود غذا در یک سرزمین الزاماً به معنای دسترسی عادلانهٔ مردم به غذا نیست. دو کاسترو از همین نقطه به موضوعاتی مانند فقر، نابرابری، استعمار و مناسبات اقتصادی وارد می‌شود و نشان می‌دهد که مسئلهٔ گرسنگی با ساختار کلی جامعه پیوند خورده است.

جغرافیای گرسنگی
عنوان «ژئوپلیتیک گرسنگی» به این واقعیت اشاره دارد که گرسنگی در جهان به شکل یکسان توزیع نشده است. نویسنده تلاش می‌کند مناطق مختلف جهان را از نظر وضعیت تغذیه و عوامل مؤثر بر آن بررسی کند و نشان دهد که شرایط تاریخی و اقتصادی هر منطقه چگونه بر زندگی مردم اثر گذاشته است.
به همین دلیل، کتاب علاوه بر جنبهٔ تغذیه و سلامت، یک اثر مهم در زمینهٔ جغرافیای انسانی و اقتصاد سیاسی نیز محسوب می‌شود.

دربارهٔ نویسنده
ژوزوئه دو کاسترو (Josué de Castro، ۱۹۰۸–۱۹۷۳) پزشک، متخصص تغذیه، جغرافی‌دان و اندیشمند برزیلی بود.
او بخش بزرگی از فعالیت علمی و اجتماعی خود را به مسئلهٔ گرسنگی و سوءتغذیه اختصاص داد و تلاش کرد این موضوع را به یکی از مسائل اصلی سیاست عمومی و توسعه تبدیل کند. دو کاسترو بعدها وارد عرصهٔ سیاست نیز شد و در برزیل فعالیت سیاسی و اجتماعی داشت. همچنین ریاست شورای اجرایی سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد، FAO، را بر عهده داشت.

چرا باید این کتاب را خواند؟

• برای شناخت ریشه‌های اجتماعی و اقتصادی گرسنگی.
• برای آشنایی با پیوند میان غذا، فقر، سیاست و جغرافیا.
• برای درک بهتر مسئلهٔ نابرابری در دسترسی به منابع.
• برای آشنایی با یکی از آثار تأثیرگذار دربارهٔ گرسنگی در قرن بیستم.
• برای خوانندگانی که به اقتصاد، جامعه‌شناسی، جغرافیای انسانی و مسائل توسعه علاقه دارند.

گزیده‌ای از کتاب
گرسنگی تنها نتیجهٔ نبود غذا نیست؛ گاهی نتیجهٔ نظمی است که غذا، زمین و ثروت را به شکلی نابرابر میان انسان‌ها توزیع می‌کند.
این جمله برداشت از مضمون کلی اثر است و نقل‌قول مستقیم از متن کتاب نیست.