دیوان عطار

عنوان کامل: دیوان اشعار شیخ فریدالدین عطار نیشابوری
شاعر: فریدالدین عطار نیشابوری
زمان سرایش: قرن ششم و اوایل قرن هفتم هجری قمری
مصححان معاصر: در دوره جدید با تصحیح‌های مختلف منتشر شده است (از جمله به کوشش بدیع‌الزمان فروزانفر و محمدرضا شفیعی کدکنی در برخی نسخه‌ها)
ناشر: چاپ‌های گوناگون توسط ناشران ادبی و دانشگاهی
تعداد صفحات: بسته به نسخه و تصحیح، معمولاً بیش از ۶۰۰ صفحه
نوبت چاپ: چاپ‌های متعدد و پژوهشی

خلاصه و محتوای اثر
«دیوان عطار» مجموعه‌ای از غزل‌ها، قصاید، قطعات و رباعیات این شاعر بزرگ صوفی است. در این دیوان، محور اصلی مضامین، عشق الهی، سلوک عرفانی، فنا در حق، بی‌اعتباری دنیا و رهایی از خودپرستی است. عطار در اشعارش از زبان نمادین و تمثیل‌های عمیق بهره می‌گیرد و انسان را به سفری درونی برای کشف حقیقت دعوت می‌کند.
برخلاف آثار داستانی او مانند «منطق‌الطیر»، دیوان بیشتر بیان مستقیم تجربه‌های عرفانی و شور عاشقانه اوست. زبان عطار ساده اما سوزناک و نافذ است؛ او بی‌پرده از رنج، طلب، حیرت و فنا سخن می‌گوید. دیوان او بازتاب روحی است که از ظاهر عبور کرده و در پی حقیقت مطلق است.

درباره شاعر
فریدالدین عطار نیشابوری از بزرگ‌ترین شاعران و عارفان ایرانی است. او در نیشابور می‌زیست و در حرفه عطاری (داروفروشی) فعالیت داشت، اما شهرت اصلی‌اش به سبب آثار عرفانی عمیق اوست. عطار از پیشگامان شعر عرفانی فارسی است و تأثیر عمیقی بر مولوی گذاشت؛ چنان‌که مولوی او را «روح» و خود را «پیرو» او می‌دانست.

از مهم‌ترین آثارش می‌توان به «منطق‌الطیر»، «الهی‌نامه»، «اسرارنامه» و «تذکره‌الاولیا» اشاره کرد. اندیشه او بر محور سلوک عاشقانه و گذر از نفس برای رسیدن به حقیقت است. شعر او شورمند، صریح و سرشار از تجربه شخصی عرفانی است.

چرا باید این دیوان را خواند؟
• چون از مهم‌ترین منابع شعر عرفانی فارسی است
• چون بیانگر تجربه ناب عشق الهی و سلوک درونی است
• چون تأثیر عمیقی بر ادبیات عرفانی پس از خود گذاشته
• چون زبان آن هم ساده و هم عمیق است

تیکه از کتاب
«گر مرد رهی میان خون باید رفت،
وز پای فتاده سرنگون باید رفت.
تو پای به راه درنه و هیچ مپرس،
خود راه بگویدت که چون باید رفت.
این راه، رهِ عاشقان بی‌سر است،
با جان و دل آ، که جان فزون باید رفت.»