اژدهای خودی

مشخصات کتاب

• عنوان: اژدهای خودی (دفتر چهارم: شامل فصول رهگذر نیمه‌شب، ترانه‌های آوارگی و در جست‌وجوی سرمنزل آزادی)
• نویسنده: پوهاند دکتور سید بهاءالدین مجروح
• ناشر: انجمن نویسندگان مجاهد افغانستان (پیشاور)
• تعداد صفحه: ۳۰۸ صفحه
• نوع اثر: حماسهٔ فلسفی، شعر منثور سمبولیک، ادبیات مقاومت و هجرت

خلاصه و ساختار اسطوره‌ای داستان
کتاب به سبک متون کلاسیک و با لحنی به‌شدت شاعرانه، فلسفی و سوررئال نوشته شده است. قهرمان اصلی این حماسه، شخصیتی نمادین به نام «رهگذر نیمه‌شب» است. او مسافری تنها، بیدار و اندیشمند است که در فضایی آخرالزمانی، تاریک و سوخته قدم برمی‌دارد. در این دفتر (دفتر چهارم)، رهگذر نیمه‌شب سفر پرمخاطره‌ای را برای یافتن «سرمنزل آزادی» آغاز می‌کند. او در مسیر خود با توده‌های مردمی روبه‌رو می‌شود که به جای تلاش برای آزادی، به «اژدها پرستی» (تسلیم شدن در برابر مستبدان، احزاب تمامیت‌خواه و ایدئولوژی‌های کور) روی آورده‌اند. مجروح در این اثر تبیین می‌کند که بزرگ‌ترین اژدها، در درون خودِ انسان‌ها و جهلِ جامعه نهفته است (اژدهای خودی). کتاب در قالب دیالوگ‌های عمیق فلسفی میان رهگذر نیمه‌شب و آوارگان جنگ، تصویر تلخی از ویرانی وطن، سرگردانی نسل مهاجر و کورسوی امید برای رسیدن به حریت واقعی را ترسیم می‌کند.

درباره نویسنده و اهمیت اثر

• دکتور سید بهاءالدین مجروح: (۱۳۰۶ – ۱۳۶۶ خورشیدی) فیلسوف، دیپلمات، شاعر و استاد دانشگاه کابل بود که دکتری خود را از دانشگاه سوربن فرانسه گرفته بود. او بنیان‌گذار مرکز اطلاعاتی افغانستان (AIC) در پیشاور بود. مجروح به دلیل تفکر مستقل، روشن‌فکرانه و هشدارهایی که در این کتاب درباره خطر ظهور «اژدهای جدید استبداد مذهبی و سیاسی» داده بود، در بهمن ۱۳۶۶ در پیشاور پاکستان به دست افراط‌گرایان ترور شد و به شهادت رسید. [1]
• اهمیت ادبی: این کتاب را هم‌ردیف با چنین گفت زرتشت نیچه در ادبیات معاصر افغانستان می‌دانند؛ چرا که فلسفه را در قالب نمادهای بومی و حماسه‌ای منثور و بی‌نظیر روایت کرده است.

چرا باید این کتاب را خواند؟

• برای چشیدن یکی از فخیم‌ترین، زیباترین و منحصربه‌فردترین نثرهای مسجع و سمبولیک در زبان فارسی دری.
• درک عمیق نگاه فلسفی دکتور مجروح به مقولهٔ آزادی؛ او آزادی را یک شعار سیاسی نمی‌داند، بلکه آن را یک سلوک درونی و رهایی از بند بت‌های ذهنی معرفی می‌کند.
• مطالعهٔ سندی تکان‌دهنده از روان‌شناسی توده‌ها و پیش‌بینی دقیق آیندهٔ سیاسی منطقه در دهه‌های بعدی

گزیده‌ای از کتاب
«رهگذر نیمه‌شب در تاریکی غلیظ روان بود و زمزمه می‌کرد: ای آوارگان که سرمنزل آزادی را می‌جویید! بدانید که اژدها نمرده است؛ او تنها پوسته عوض کرده است. تا زمانی که در درون خویش، اژدهای ترس، جهل و تقلید را گردن نزنید، هر دستِ نجات‌دهنده‌ای که از راه برسد، خود تازیانهٔ جدیدی خواهد شد. آزادی، ایستادن در تاریکیِ تنهایی است، اما چشم دوختن به سپیده‌دمِ حقیقت؛ بدون آنکه به سایهٔ هیچ دیوی پناه ببری…»