ضیا قاری زاده

ضیاء قاری‌زاده (زاده ۱۳۰۱ – درگذشته ۲۳ دی ۱۳۸۶) شاعر، خواننده و آهنگ ساز افغانستان به عنوان شاعر زبان‌ فارسی شناخته‌ می‌شود.قاری‌زاده زبان و ادبیات فارسی را آموخت و سپس در وزارت اطلاعات و فرهنگ افغانستان مشغول به کار شد و مسئول امور روزنامه‌نگاری فرهنگی بود.
قاری زاده شاعر بسیاری از ترانه‌های خوانندگان افغان نظیر احمدظاهر، رحیم بخش و بسیاری دیگر بوده‌است.

ضیا قاری زاده کیست؟
ضیا قاری‌زاده یکی از پیش‌گامان شعر نو در افغانستان است. در کتاب «نوی شعرونه/ اشعار نو» که به سال ۱۳۴۱ در کابل نشر شده، از او چهار شعر به نام‌های «کبوتر سفید»، «ای زهره»، «ای دریا» و «برگ‌ریزان» آمده است. در بررسی تحول شعر پارسی‌ دری در افغانستان قاری‌زاده را با همین شعرها و چند شعر دیگر در «منتخب اشعار» او، از شمار نخستین شاعرانی می‌دانند که در دهه ۳۰ سده ۱۴ خورشیدی به سوی شعر آزاد عروضی یا نیمایی گام برداشته است. از میان این شعرها، شعر «ای زهره» و شعر «ای دریا» شهرت و آوازه بیشتری دارند؛ به دلیل آن‌که بر این دو شعر آهنگ ساخته شده و این آهنگ‌ها توسط دو آواز‌خوان پر‌آوازه کشور زنده‌یاد «زلاند» و زنده‌یاد «احمد ظاهر» به زیبایی و شکوه خاصی اجرا شده‌اند. شعر «آخر ای دریا» در آهنگ احمد ظاهر هر بار مرا به رودخانه خروشان و مواجی می‌برد و ذهنم پر می‌شود از دریا و بی‌قراری‌های آن. من در این آهنگ صدای دریا و بی‌قراری امواج آن را می‌شنوم.

تولد و وفات
تولد: ۱۳۰۱ هجری شمسی -کابل افغانستان
وفات: ۲۳ جدی ۱۳۸۶ -کانادا

زندگی نامه کوتاه
آقای قاری‌زاده، در سال ۱۳۰٧ خورشیدی، آموزش‌های ابتدایی را در مکتب نجات که بعدها به نام لیسه امانی معروف شد، آغاز کرد و بعدها، در همان مکتب، به عنوان آموزگار زبان فارسی، مشغول به کار شد.ضیا قاری‌زاده، افزون بر آموزگاری، وظایف مختلفی در عرصه مطبوعات و فرهنگ افغانستان به عهده داشته است.او مدتی در “پوهنی ننداری” و “افغان ننداری” به عنوان مسئول فرهنگی، و زمانی هم به عنوان مشاور وزیر اطلاعات و فرهنگ در حکومت محمدظاهر شاه، کار کرد. ضیا قاری‌زاده از شخصیت‌های شناخته شده در داخل و خارج از افغانستان در عرصه شعر و آوازخوانی است. ثبر علاوه جراید و مجلات داخل افغانستان، مجموعه شعری قاریزاده در مجلات خارج از کشور نیز به چاپ رسیده است.
این اشعار توجه برخی از آوازخوانان افغان، ایرانی و تاجيک را جلب کرد تا اشعار قاری‌زارده را در قالب آهنگ در بیاورند. اما آقای قاری‌زاده، افزون بر شاعری، به آوازخوانی و آهنگسازی نیز اشتغال داشت. آهنگ‌های زیادی از او در آرشیو رادیو تلویزیون افغانستان برجای مانده است. آهنگ‌های “مشک تازه می‌بارد، شب به دامن کابل”، “دلم را سر به سر سودا گرفته” و “چمن چراغان است، هی هی گلکم” از جمله آثار به یاد ماندنی ضیا قاری‌زاده است. آقای قاری‌زاده آهنگ‌های خود را در رادیو افغانستان به نام مستعار “کبوتر” ضبط می‌کرد و همچنین برای عده زیادی از آوازخوانان دیگر نيز آهنگ و تصنیف می‌ساخت.با آغاز جنگهای داخلی افغانستان، آقای قاری‌زاده مجبور به مهاجرت از کشورش شد.
دکتر ظاهر عزیز، سفیر افغانستان در یونسکو در این مورد می‌گوید: “قاری‌زاده زمانی اجباراً و با تکالیف بیش از حد (مشکلات زیاد)، وطنش را ترک گفت که خانه او را به راکت بستند، کتب و نوشته‌هایش را آتش زدند و هرچه در زندگی داشت دزدیدند”.

آثار معروف
بخش زیادی از آثار ضیا قاری‌زاده در قالب:
• شعرهای منتشرشده در رسانه‌های فرهنگی
• مجموعه‌های شعری مستقل یا اشتراکی
• حضور در نشست‌ها و برنامه‌های ادبی
شناخته می‌شود.
آثار او بیشتر در قالب شعر آزاد (نیمایی و سپید) سروده شده‌اند و بر محتوا و اندیشه تأکید دارند.

سبک هنری
• سبک شعری او اندیشه‌محور، اجتماعی و گاه اعتراضی است.
• زبان شعرش دقیق، موجز و دور از اغراق‌های لفظی است.
• از تصویرسازی‌های مدرن، نمادها و مفاهیم فلسفی بهره می‌برد.
• شعر او بیشتر متکی بر معنا و تجربهٔ انسانی است تا وزن و قافیهٔ کلاسیک.

نقل و قول معروف
مشـــک تـازه می‌بارد ابـر بهمن کابـل
موج سـبزه می‌کارد کوی و برزن کابل
ابر چشـم تر دارد، سبزه بال و پر دارد
نکهت دگر دارد، سرو و سوسن کابل

تأثیر قاری‌زاده
• ضیا قاری‌زاده از جمله صداهای مستقل و منتقد شعر معاصر افغانستان است.
• شعرهای او نسل جوان را به تفکر، پرسش‌گری و بازنگری در واقعیت اجتماعی دعوت می‌کند.
• حضور او در محافل ادبی، به پویایی گفت‌وگوی فرهنگی و ادبی کمک کرده است.
• آثارش بخشی از جریان شعر معاصر افغانستان را نمایندگی می‌کند که میان تجربهٔ جنگ، مهاجرت و انسان‌گرایی شکل گرفته است

منابع و مآخذ
• شعرها و نوشته‌های منتشرشده در رسانه‌ها و صفحات فرهنگی افغانستان
• نشست‌ها و برنامه‌های ادبی معاصر
• حافظهٔ ادبی نسل جدید شاعران افغانستان
• روایت‌های مستقیم از فعالیت‌های فرهنگی و ادبی او