عبدالغفور باهر

این شخص کیست؟
سرمحقق عبدالغفور باهر، پژوهشگر برجسته، مفسر، تاریخ‌نگار و از اعضای کادر علمی طراز اول آکادمی علوم افغانستان است.
او به عنوان یکی از وزنه‌های علمی و آکادمیک کشور در حوزه مطالعات اسلامی، فقه، کلام و تفسیر شناخته می‌شود. باهر بخش عمده‌ای از حیات حرفه‌ای خود را در آکادمی علوم افغانستان صرف واکاوی متون کهن مذهبی، اصول فقه، تدوین مقالات ژرف و علمی و داوری در پروژه‌های تحقیقاتی بزرگ نموده است. او با تکیه بر متدولوژی علمی و تالیفات متعدد، در تربیت و راهنمایی نسل جدید محققان افغانستان نقش ارزنده و پایداری ایفا کرده است

شناسنامه تاریخی

• نام کامل: عبدالغفور باهر
• رتبه علمی: سرمحقق (بالاترین رتبه و مرتبه علمی آکادمیک معادل با مقام استاد کامل دانشگاهی در افغانستان)
• حوزه فعالیت: علوم اسلامی، فقه، تفسیر، کلام و معارف، تاریخ و اندیشه اسلامی
• محل فعالیت اصلی: آکادمی علوم افغانستان (کابل)
• دلیل شهرت: تالیفات ساختارمند علمی در حوزه دین‌شناسی و فقه، عضویت فعال در بوردها و شوراهای عالی علمی آکادمی علوم، و داوری ده‌ها رساله علمی و ترفیع دکتری مورخان و محققان کشور.
• وضعیت حیات: در قید حیات
• پیشینه و زیست‌دوران: او در فضای فرهنگی و مذهبی افغانستان متولد شد و رشد یافت. پس از فراگیری علوم متداول دینی و آکادمیک در سطوح عالی، جذب نهادهای علمی و پژوهشی معتبر کشور گردید.

زندگی‌نامه کوتاه

• ورود به ساحت پژوهش‌های آکادمیک: استاد باهر با ورود به آکادمی علوم افغانستان، زندگی خود را وقف تحقیقات بنیادی علوم انسانی و اسلامی کرد. او گام‌به‌گام مراحل علمی را طی نمود تا به درجه «سرمحقق» دست یافت.
• خدمت در سنگر آکادمی علوم: او در دوره‌های مختلف تحولات سیاسی و اجتماعی افغانستان، در کابل ماندگار شد و دامن پژوهش را رها نکرد. وی در این نهاد، علاوه بر پیشبرد پروژه‌های شخصی، به عنوان مدیر، مشاور یا عضو ارشد در بخش‌های مربوط به علوم اسلامی و بشری ایفای وظیفه کرده است.
• هدایت پایان‌نامه‌ها و داوری‌ها: بخش عمده‌ای از مسئولیت وی، ارزیابی، اصلاح و نقد آثار علمی و رساله‌های تحقیقی سایر محققانی بود که برای کسب رتبه‌های علمی (معاون محقق، محقق، سر محقق) به آکادمی علوم مراجعه می‌کردند.

آثار مکتوب / هنری
آثار و مقالات سرمحقق باهر بازتاب‌دهنده دقت بالای علمی اوست:

• تالیف کتب مرجع دینی: نگارش کتب متعدد در زمینه علوم قرآنی، روش‌های تفسیر و تاریخ فقه اسلامی که توسط مطبعه آکادمی علوم به چاپ رسیده‌اند.
• مقالات علمی-پژوهشی در مجلات تخصصی: انتشار ده‌ها مقاله ژرف در مجله‌های معتبری چون «تبیان» (مجله تخصصی علوم اسلامی آکادمی علوم)، «آریانا» و «کابل».
• تصحیح و تحشیه متون: کار بر روی نسخ خطی قدیمی و ارائه تعلیقات فقهی بر رسالات علمای متقدم آسیای میانه و خراسان بزرگ.

سبک و پروژه فکری

• اسلام‌شناسی اعتدالی و روشمند: پروژه فکری استاد باهر تبیین معارف دینی بر اساس منطق، اسناد دست‌اول و دوری از افراط و تفریط‌های مذهبی است. او می‌کوشد پیوندی منطقی میان احکام سنتی و مقتضیات جهان مدرن ایجاد کند.
• پرهیز از حاشیه‌نگاری صِرف: سبک نگارش او موجز، دقیق و متکی بر رفرنس‌های معتبر عربی و فارسی است. او در مقالات خود مستقیم به سراغ حل مسئله یا گره‌گشایی از یک ابهام فقهی یا کلامی می‌رود.
• حفظ اصالت علمی آکادمی: وی همواره بر حفظ استقلال علمی و ساختاری نهادهای پژوهشی پافشاری کرده و معتقد است سیاست نباید معیارهای ارزیابی علم و تحقیق را تحت تاثیر قرار دهد.

شاهکار یا نمونه اثر (تحقیقات مفسرانه و فقهی در مجله تبیان)
نمونه درخشان فعالیت‌های علمی او را می‌توان در هدایت فکری و نگارش مقالات تخصصی برای مجله «تبیان» (ارگان نشراتی معاونت علوم اسلامی آکادمی علوم) جستجو کرد.

• ویژگی اثر: مقالات باهر در این مجله، به عنوان کدهای راهنما برای محققان جوان عمل می‌کند. او در این نوشته‌ها با کالبدشکافی متونِ تفسیری دوان گذشته و انطباق روان‌شناختی آن‌ها با چالش‌های معاصر جامعه افغانستان، ساختاری نوین از تحقیق مذهبی را ارائه داده است که مورد تقدیر بورد علمی آکادمی قرار گرفت.

تاثیرگذاری

• رشد ساختار علمی معاونت علوم اسلامی: او با حضور فعال خود کیفیت کارهای پژوهشی این بخش را ارتقا بخشید و به بومی‌سازی استانداردهای تحقیق کمک کرد.
• تربیت کادرهای علمی: بسیاری از محققان کنونی آکادمی علوم، اصول روش تحقیق و مقاله‌نویسی استاندارد آکادمیک را در کارگاه‌ها و تحت نظارت و داوری مستقیم او آموخته‌اند.
• حفظ تسلسل علمی کشور: حضور مداوم او در کابل و آکادمی، به حفظ شیرازه علمی این نهاد مهم در دوران‌های پر از بحران و گذار افغانستان یاری رسانده است.

منابع و مآخذ

1. آرشیو رسمی مجلات و کتب آکادمی علوم افغانستان (ASA Official Website).
2. فهرست مقالات و سرمحققین معاونت علوم اسلامی، مجله علمی-پژوهشی تبیان، کابل.
3. دفتر منشی علمی آکادمی علوم افغانستان (سوابق ترفیعات و دفاع پروژه‌های علمی کادرها).
4. نشریات و اطلس کادرهای علمی پوهنتون‌ها و آکادمی علوم، وزارت تحصیلات عالی/آکادمی علوم.