یوز آلشکوفسکی

این شخص کیست؟

یوز آلشکوفسکی (با نام شناسنامه‌ای ایوسیف یفیموویچ آلشکوفسکی)، نویسنده، رمان‌نویس، شاعر، ترانه‌سرا و از برجسته‌ترین نویسندگان دگراندیش (دی dissidents) دوران اتحاد جماهیر شوروی است. او یکی از بنیان‌گذاران فرهنگ نوین استفاده از زبان کوچه و بازار و واژگان بی‌پرده در ادبیات مدرن روسیه و کلاسیک ادبیات زیرزمینی (سامیزدات) به شمار می‌رود

تولد و وفات

• تاریخ تولد: ۲۱ سپتامبر ۱۹۲۹ میلادی (۳۰ شهریور ۱۳۰۸ خورشیدی) در کراسنویارسک، سیبری.
• تاریخ وفات: ۲۱ مارس ۲۰۲۲ میلادی (۱ فروردین ۱۴۰۱ خورشیدی) در سن ۹۲ سالگی.
• محل وفات: شهر تامپا، ایالت فلوریدا، ایالات متحده آمریکا

زندگی‌نامه کوتاه

آلشکوفسکی در سیبری و در یک خانواده یهودی‌تبار متولد شد اما سه ماه بعد خانواده‌اش به مسکو بازگشتند. او دانش‌آموز بی‌انضباطی بود و حتی یک‌بار از مدرسه اخراج شد. در سال ۱۹۴۷ به نیروی دریایی شوروی پیوست، اما به جرم نقض مقررات انضباطی و سرقت خودروی یکی از مقامات حزبی، به چهار سال زندان (۱۹۵۰-۱۹۵۳) محکوم شد. این دوران حبس، تاثیر عمیقی بر درک او از سیستم گولاگ و زبان عامیانه زندانیان گذاشت. پس از آزادی، به مسکو برگشت و برای امرار معاش به نوشتن کتاب‌های بسیار محبوب برای کودکان و سناریوهای سینمایی روی آورد. هم‌زمان، اشعار و رمان‌های تند و انتقادی خود را به صورت مخفیانه (سامیزدات) منتشر می‌کرد. پس از مشارکت در انتشار جنگ ادبی ممنوع‌شدهٔ «متروپل» در سال ۱۹۷۹، او تحت فشار شدید ک‌گ‌ب مجبور به ترک شوروی شد و به آمریکا مهاجرت کرد. او سال‌ها به عنوان استاد مهمان در دانشگاه وسلین آمریکا تدریس کرد

آثار معروف

• رمان‌ها و نوول‌ها: «نیکولای نیکولایویچ» (Nikolai Nikolaevich – رمان طنز تند علیه آزمایش‌های بیولوژیکی شوروی)، «کنگرو» (Kangaroo – رمانی جنجالی درباره دادگاه‌های فرمایشی دوران استالین)، «دست» (The Hand) و «استتار» (Camouflage).
• ترانه‌های نمادین: ترانه فوق‌العاده مشهور «رفیق استالین، شما دانشمند بزرگی هستید» (Товарищ Сталин, вы большой ученый) که به کیش شخصیت استالین طعنه می‌زند و ترانه «ته‌سیگار» (Окурочек).
• کتاب کودکان: «کیش و دو کیف» (Kysh and Two Briefcases)

سبک هنری

سبک هنری آلشکوفسکی تلفیقی منحصر‌به‌فرد از اسکاز (skaz – روایت شفاهی از زبان طبقات پایین جامعه)، طنز ابسرد، کارناوال گروتسک و فانتزی است. او با مهارتی بی‌نظیر، اصطلاحات گولاگ، زبان کوچه و بازار و واژگان تند و غیررسمی (نِتسنزورنایا) را وارد ادبیات جدی کرد تا پوچی و خشونت سیستم توتالیتر را به سخره بگیرد. او در رمان‌هایش، آیین کلاسیگ بررسی رنج‌های «انسان کوچک» در ادبیات روس (مانند سنت گوگول و داستایوسکی) را در بستر خفقان کمونیستی بازآفرینی کرد

نقل قول معروف

او در توصیف ساختار روانی انسان در مواجهه با وحشتِ زمانه خود می‌گوید:

«گاهی اوقات افکار شیطانی و بدی به سرم می‌زند، اما این تقصیر من نیست؛ آن‌ها بدون اجازه و پنجره به پنجره وارد می‌شوند. وظیفه من این است که با طنز، این تاریکی را رسوا کنم.»

همچنین در یکی از شاهکارهای طنزش درباره ایدئولوژی شوروی می‌نویسد:

«کمونیسم دکترینِ مدرنی از شرِ مطلق است که سعی دارد حتی غرایز طبیعی و زیستی انسان را هم خط‌کشی و جیره‌بندی کند.»

تاثیر او بر هنر و جامعه

آلشکوفسکی یکی از چهره‌های کلیدی در شکستن هنجارهای خشکِ “رئالیسم سوسیالیستی” در شوروی بود. ترانه‌های زیرزمینی او چنان در میان توده‌های مردم، کارگران و حتی نخبگان رسوخ کرد که بسیاری فکر می‌کردند این ترانه‌ها فولکلور و بدون نویسنده (فولکلور شهری) هستند. او مرزهای زبان معیار روسی را گسترش داد. به پاس دهه‌ها تلاش ادبی مستقل، او در سال ۲۰۰۱ برنده جایزه معتبر آلمانی پوشکین شد و در سال ۲۰۱۲ نیز جایزه بزرگ کتاب روسیه (Russian Prize) را برای رمان کوتاه زندان خود دریافت کرد

منابع و مآخذ
1: مدخل زندگی‌نامه و سبک‌شناسی در دانشنامه آزاد ویکی‌پدیا انگلیسی – Yuz Aleshkovsky.
2: گزارش درگذشت و بررسی کارنامه در روزنامه The Moscow Times.
3: مقاله پژوهشی «پدیده ادبیات زیرزمینی در نثر یوز آلشکوفسکی» در پورتال علمی و دانشگاهی Elpub.مدخل زندگینامه و آثار در پایگاه اطلاعاتی فیلم و سینمای IMDb – Yuz Aleshkovsky.