سیمون دوبووار

این شخص کیست؟
سیمون دوبووار فیلسوف اگزیستانسیالیست، نویسنده، نظریه‌پرداز اجتماعی و فعال سیاسی برجسته فرانسوی است.
او به عنوان «مادر فمینیسم مدرن» شناخته می‌شود که با نگارش کتاب جریان‌ساز «جنس دوم»، پایه و اساس موج دوم فمینیسم را در جهان بنا نهاد. دوبووار با پیوند زدن فلسفه وجودگرایی (اگزیستانسیالیسم) به مسائل جنسیتی، استدلال کرد که هویت زنانه پدیده‌ای طبیعی نیست، بلکه محصول ساختارهای اجتماعی و تاریخی است. رابطه فکری، عاطفی و پیمان آزادیِ فراتر از عرف او با ژان پل سارتر، یکی از مشهورترین روابط روشنفکری قرن بیستم را شکل داد که بیش از نیم قرن دوام یافت

تولد / وفات

• نام کامل: سیمون لوسی ارنستین ماری برتراند دو بووار (Simone de Beauvoir)
• تاریخ تولد: ۹ ژانویه ۱۹۰۸
• تاریخ وفات: ۱۴ آوریل ۱۹۸۶ (درگذشته در سن ۷۸ سالگی)
• محل تولد: پاریس، فرانسه
• محل دفن: گورستان مون‌پارناس، پاریس (در کنار ژان پل سارتر)
• حوزه فعالیت: فلسفه، ادبیات داستانی، اخلاق، نظریه جنسیتی، فعال اجتماعی و فمینیست
• وضعیت حیات: درگذشته (۱۴ آوریل ۱۹۸۶)
• علت درگذشت: او بر اثر بیماری ذات‌الریه در پاریس چشم از جهان فروبست.
• پیشینه خانوادگی: دوبووار در خانواده‌ای مرفه و بورژوا به دنیا آمد. پدرش وکیلی بافرهنگ اما بی‌دین، و مادرش زنی کاتولیک و به شدت مذهبی بود. این تضاد خانوادگی باعث شد سیمون در نوجوانی پس از یک بحران روحی، ایمان مذهبی خود را به طور کامل از دست بدهد و راه فلسفه و اتکا به عقل را پیش بگیرد. او فرزندی به دنیا نیاورد اما در اواخر عمر، دختری به نام سیلوی لو بون را به سرپرستی قانونی پذیرفت تا متولی آثارش باشد.

زندگی‌نامه تفصیلی

• جوان‌ترین نخبه فلسفه: او در دانشگاه سوربن به تحصیل فلسفه پرداخت. در سال ۱۹۲۹ و در سن ۲۱ سالگی، در آزمون دشوار و معتبر «آگرگاسیون» فلسفه شرکت کرد و به جوان‌ترین پذیرفته‌شده تاریخ این آزمون تبدیل شد. در آن آزمون، ژان پل سارتر رتبه اول و سیمون رتبه دوم را کسب کرد، هرچند ممتحنان همگی اقرار داشتند که دوبووار فیلسوف واقعی‌تر و عمیق‌تری است.
• پیمان تاریخی با سارتر: پس از این آزمون، رابطه فکری و عاطفی عمیق او با سارتر آغاز شد. آن‌ها آوانگاردترین شیوه زیست آن زمان را برگزیدند؛ هرگز ازدواج نکردند، زیر یک سقف نرفتند و به یکدیگر آزادی کامل دادند تا روابط عاطفی دیگر (روابط احتمالی) را تجربه کنند، مشروط بر اینکه هرگز به یکدیگر دروغ نگویند.
• مبارزه ادبی و سیاسی: دوبووار سال‌ها به تدریس فلسفه پرداخت اما به دلیل دیدگاه‌های تندروانه‌اش از تدریس کنار گذاشته شد و به نویسندگی تمام‌وقت روی آورد. او در زمان اشغال فرانسه در جنگ جهانی دوم فعال بود و پس از جنگ، مجله روشنفکری چپ‌گرای زمانه مدرن (Les Temps Modernes) را همراه سارتر تاسیس کرد. او یکی از امضاکنندگان اصلی بیانیه مانfest ۹۷۴ زنی بود که شجاعانه به انجام سقط جنین غیرقانونی در فرانسه اعتراف کردند تا این قانون را تغییر دهند.

آثار مکتوب / هنری
کارنامه ادبی و فلسفی دوبووار بسیار غنی است و شامل رمان‌ها، رسالات فلسفی و کتاب‌های خودزندگینامه‌ای متعدد می‌شود:

• کتاب‌های نظری و فلسفی: «جنس دوم» (The Second Sex – ۱۹۴۹)، «اخلاق ابهام» (۱۹۴۷) و «پیری» (۱۹۷۰).
• رمان‌های برجسته: «مهمان» (۱۹۴۳)، «خون دیگران» (۱۹۴۵)، «همه می‌میرند» (۱۹۴۶) و رمان غول‌آسای «ماندارین‌ها» (۱۹۵۴) که معتبرترین جایزه ادبی فرانسه یعنی جایزه گنکور را برای او به ارمغان آورد.
• کتاب‌های خودزندگینامه‌ای: «خاطرات یک دختر مطیع» (۱۹۵۸)، «مرگی آرام» (۱۹۶۴ – در مورد مرگ مادرش) و «وداع با سارتر» (۱۹۸۱).

سبک و پروژه فکری

• اگزیستانسیالیسم فمینیستی: پروژه فکری محوری او بسط فلسفه اگزیستانسیالیسم به حوزه زنان بود. اگر اصل اول اگزیستانسیالیسم این است که “وجود تقدم بر ماهیت دارد” (یعنی انسان ابتدا به دنیا می‌آید و بعد خودش هویتش را می‌سازد)، دوبووار پدیده زن بودن را نیز از همین زاویه دید. او ثابت کرد هیچ ماهیتِ از پیش‌تعیین‌شده‌ای به نام “زنانه ابدی” وجود ندارد.
• نظریه «دیگری» (The Other): دوبووار مطرح کرد که در طول تاریخ، مرد همیشه به عنوان «سوژه» یا انسانِ اصل و معیار فرض شده و زن به عنوان «دیگری» (ابژه‌ای در نسبت با مرد) تعریف شده است. پروژه او تشویق زنان برای خروج از وضعیت “دیگری” و تبدیل شدن به فاعلین مستقل زندگی خود بود.
• اخلاق و مسئولیت آزادی: او در کتاب اخلاق ابهام استدلال کرد که آزادی فردی، زمانی حقیقت می‌یابد که به آزادی دیگران متعهد باشد؛ آزادی بدون مسئولیت پذیری اجتماعی، پوچی و ابهام است.

شاهکار یا نمونه اثر (کتاب جنس دوم – The Second Sex)
شاهکار بی‌بدیل و مانیفست جنبش‌های فمینیستی مدرن، کتاب دو جلدی «جنس دوم» است که در سال ۱۹۴۹ منتشر شد.

• جمله نمادین و محوری: «انسان زن زاده نمی‌شود، بلکه زن می‌شود.» (One is not born, but rather becomes a woman).
• محتوا: دوبووار در این اثر سترگ از زاویه‌های زیست‌شناسی، روان‌کاوی، تاریخ، اسطوره‌شناسی و ادبیات به تحلیل وضعیت زنان می‌پردازد. او نشان می‌دهد که چگونه جامعه، کلیشه‌ها، قوانین و حتی لالایی‌های مادری دست به دست هم می‌دهند تا دختربچه را به موجودی منفعل، وابسته و مطیع (یعنی زنِ سنتی) تبدیل کنند.
• واکنش‌ها: کتاب در زمان انتشار جنجالی هولناک به پا کرد؛ کلیسا و کاتولیک‌ها آن را در لیست کتاب‌های ممنوعه واتیکان قرار دادند و منتقدان مردسالار آن را پورنوگرافی خواندند، اما کتاب راه خود را باز کرد و موج دوم فمینیسم را در آمریکا و اروپا شعله‌ور ساخت

تاثیرگذاری

• بنیان‌گذاری فمینیسم موج دوم: تفکرات او در کتاب جنس دوم مستقیماً بر شکل‌گیری جنبش‌های آزادی‌خواهی زنان در دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ تاثیر گذاشت.
• تأثیر بر ساختار رمان فلسفی: او نشان داد که چگونه می‌توان پیچیده‌ترین بحران‌های فلسفی (مانند هستی و نیستی، آزادی و خیانت) را در تاروپود رمان‌های رئالیستی و عامه‌پسند (مانند ماندارین‌ها) به تصویر کشید.
• تغییر نگاه به پیری: با نوشتن کتاب غنی «پیری»، او جزو معدود فیلسوفانی شد که تابوی روانی و اجتماعی کهن‌سالی و به حاشیه رانده شدن سالمندان در جوامع سرمایه‌داری را به طور جدی نقد کرد.

منابع و مآخذ

1. De Beauvoir, Simone (1949). Le Deuxième Sexe (The Second Sex). Gallimard.
2. Bair, Deirdre (1990). Simone de Beauvoir: A Biography. (کتاب بیوگرافی مرجع و معتبر جهانی).
3. Stanford Encyclopedia of Philosophy. مدخل اختصاصی تحلیل فلسفه و اگزیستانسیالیسم سیمون دوبووار.
4. آرشیو مجله ادبی زمانه مدرن (Les Temps Modernes).