سید حسین اشراق

این شخص کیست؟
پروفیسور سید حسین اشراق، استاد دانشگاه، نویسنده، محقق مطالعات فلسفی، جامعه‌شناس و از متفکران کثرت‌گرای معاصر افغانستان است. او به عنوان بنیان‌گذار کرسی تدریس فلسفه هرمنوتیک در نهادهای آکادمیک کابل شناخته می‌شود و برای مدتی نیز مسئولیت سرپرستی وزارت معارف افغانستان را در دولت پیشین بر عهده داشته است.

تولد و وفات

• تاریخ تولد: ۱۴ میزان (مهر) ۱۳۴۱ هجری خورشیدی (۱۹۶۲ میلادی).
• محل تولد: شهر باستانی گردیز (مرکز ولایت پکتیا)، افغانستان؛ اما زبان مادری او فارسی دری است.
• وضعیت حیات: او در قید حیات است و پس از فروپاشی جمهوریت در اوت ۲۰۲۱، ناگزیر به هجرت شد و اکنون در کشور آلمان زندگی می‌کند.

زندگی‌نامه کوتاه
سید حسین اشراق آموزش‌های ابتدایی و لیسه خود را در «لیسه عالی عبدالحی گردیزی» در زادگاهش به پایان رساند. او پس از قبولی در کانکور، ابتدا در انستیتوت پولی‌تخنیک کابل مشغول به تحصیل شد. با این حال، به دلیل دلبستگی عمیق به علوم انسانی، مسیر آکادمیک خود را تغییر داد و تحصیلات تکمیلی خود را در رشته فلسفه در کشور ایران به انجام رساند و هم‌زمان از مرکز جهانی علوم اسلامی صلاحیت پژوهشگری دریافت کرد.
او بیش از سه دهه به فعالیت‌های آموزشی پرداخته و سال‌ها به عنوان استاد در دانشگاه کابل و دانشگاه تعلیم و تربیه شهید برهان‌الدین ربانی تدریس کرده است. او در سال ۱۳۸۷ خورشیدی، مؤسسه مطالعات و تحقیقات نبراس را تأسیس کرد و فصلنامه علمی-پژوهشی نبراس را رهبری نمود. اشراق علاوه بر جایگاه علمی، در عرصه مدیریتی کلان معارف کشور نیز حضور داشت و به عنوان سرپرست وزارت معارف خدمت کرد

آثار معروف
کتاب‌ها و مقالات پژوهشی او از نخستین کارهای نظام‌مند آکادمیک در حوزه تفکر مدرن فلسفی در افغانستان به شمار می‌روند:

• کتاب هرمنوتیک و پایان‌ناپذیری سلسله تأویل: شاهکار مکتوب او که اولین تحقیق نظام‌مند علمی پیرامون دانش هرمنوتیک، پیدایش، تحول و تکامل آن در شش فصل در جامعه علمی افغانستان است.
• فصلنامه علمی-پژوهشی نبراس: مجموعه‌ای از مقالات فلسفی و جامعه‌شناختی که تحت نظارت او منتشر شده و در پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) ثبت و نمایه شده‌اند.
• جستارهای فلسفه سیاسی و فرهنگی: مقالات متعددی چون «فلسفه رهنورد نیمه‌شب در ضرورت بازخوانی پروفیسور مجروح»، «بحران آموزش در افغانستان» و «مقالات علامه بلخی و برنامه تغییر»

سبک و پروژه فکری
پروژه فکری اصلی پروفیسور اشراق، «کثرت‌گرایی (پلورالیسم)، تفکر انتقادی و شالوده‌شکنی خودمرکزپنداری» است. او در تحلیل‌های خود تلاش می‌کند قبیله‌گرایی سیاسی و جزم‌اندیشی سنتی را به چالش بکشد. او معتقد است که سنت‌زدگی و واماندگی اجتماعی در افغانستان، منطق تساهل، مدارا و فره مدنی را با تهدید جدی مواجه ساخته و راه خروج از این بن‌بست، روی آوردن به خردگرایی و روش‌های نوین تأویل و هرمنوتیک است.

نقل قول معروف
او در مصاحبه‌ای تفصیلی با بخش فارسی بی‌بی‌سی درباره موانع فکری در تمدن اسلامی و افغانستانی مطرح کرد:
«بزرگ‌ترین گره‌گاه ما در تاریخ معاصر، سیطره کلام و فقه جزم‌اندیش به جای خردگرایی فلسفی بوده است. تا زمانی که ما نتوانیم متن و جامعه را با ابزار تکثرگرایی و دانش هرمنوتیک بازخوانی کنیم و از خودمرکزپنداری قبیله‌ای دست برداریم، فره مدنی و تساهل اجتماعی در خاک ما ریشه نخواهد گرفت.»

تاثیر او بر هنر و جامعه
سید حسین اشراق فراتر از یک مدرس، یک نهادگذار فکری در کابل بود. او با بنیان‌گذاری کرسی فلسفه هرمنوتیک و تدوین متن درسی آن، نسل جدیدی از تکنوکرات‌ها، منتقدان ادبی و دانشجویان فلسفه را در دانشگاه‌های کلیدی کابل پرورش داد. مؤسسه تحقیقاتی «نبراس» تحت هدایت او به اتاق فکری برای روشنفکران کثرت‌گرا تبدیل شد. در تیرماه (سرطان) ۱۴۰۲، انجمن‌های فرهنگی و دانشگاهی (مانند خانه مولانا) آیین نکوداشت بزرگی به پاس بیش از سه دهه خدمات علمی و آکادمیک این دانشمند کثرت‌گرا برگزار کردند

منابع و مآخذ

• مصاحبه اختصاصی درباره دانش تأویل در پورتال خبرگزاری بی‌بی‌سی فارسی (BBC).
• گزارش ویژه نکوداشت جایگاه علمی استاد در پایگاه فرهنگی خانۀ مولانا (Mawlana).
• آرشیو تحلیل‌ها و مقالات اخیر فلسفی در رسانه فرهنگی و تحلیلی پل سرخ.
• گفتگو درباره کثرت‌گرایی سیاسی در شبکه رسانه‌ای هشت صبح (8am).