سید جمال الدین اسدآبادی

سید جمال‌الدین اسدآبادی (۱۲۱۷ – ۱۹ اسفند ۱۲۷۵ خورشیدی) (همچنین مشهور به سید جمال‌الدین افغانی) فعال و اندیشمند سیاسی و مبلغ اندیشه اتحاد اسلام بود که در اواخر قرن نوزدهم میلادی در سراسر جهان اسلام سفر کرد. او از اولین نظریه پردازان بنیادگرایی اسلامی محسوب می‌شود. گفته می‌شود که جد سی‌ام وی حسین بن علی پیشوای سوم شیعیان جعفری است.

سید جمال الدین اسدآبادی کیست؟
سید جمال‌الدین اسدآبادی یکی از برجسته‌ترین متفکران، مصلحان دینی، فیلسوفان سیاسی و بیدارگران جهان اسلام در قرن نوزدهم میلادی است. او از پیشگامان اندیشهٔ اصلاح دینی، وحدت اسلامی، مبارزه با استعمار و استبداد به‌شمار می‌رود و تأثیر عمیقی بر جریان‌های فکری و سیاسی در افغانستان، ایران، هند، مصر، عثمانی و جهان عرب گذاشته است. اسدآبادی از بنیان‌گذاران نوگرایی اسلامی به‌شمار می‌رود‌و همچنین از مدافعان اتحاد پان اسلامی در هند علیه بریتانیا بود. او را چنین توصیف کرده‌اند که بیش از آن‌که به اختلافات جزئی در فقه اسلامی توجه داشته باشد، به سازمان‌دهی پاسخی واحد در برابر فشارهای غرب علاقه‌مند بود. وی همچنین به‌دلیل نقش خود در همراهی با پیروش، میرزا رضا کرمانی در طرح موفق ترور ناصرالدین شاه ایران شناخته می‌شود؛ اسدآبادی او را متهم به اعطای امتیازات بیش از حد به قدرت‌های خارجی، به‌ویژه امپراتوری بریتانیا، می‌کرد. او پس از مرگ در دانشگاه کابل افغانستان دفن شد.او از پنج سالگی به فراگیری دانش نزد پدر خود در خانه پرداخت، سپس توسط پدرش برای تحصیل بیشتر به قزوین سپس تهران و در حالی که جوان بود، به عتبات، شهرهای زیارتگاه شیعیان در عراق فرستاده شد. به استناد رهبران شیعی، او تحت تأثیر مکتب شیعه قرار گرفته بود. اسدآبادی تحت تأثیر افکار فیلسوف‌های مسلمان، از جمله ابن سینا، خواجه نصرالدین طوسی و ملاصدرا قرار گرفت.

تولد و وفات
تولد: ۱۸۳۹ میلادی -اسعدآباد ،کنر افغانستان
وفات: ۹ مارچ ۱۸۹۷ – استانبول ترکیه
علت مرگ: سرطان دهن
محل دفن: کابل افغانستان

زندگی نامه کوتاه
سید جمال‌الدین در سن ۱۸ سالگی در اکثر علوم رایج در آن زمان به مقام عالی رسید. بعد به هندوستان و حجاز و مکه سفرهایی کرد و سرانجام به افغانستان مراجعت نمود؛ و در آنجا شریک اسرار دوست محمدخان امیر افغانستان شد. در جنگ هرات نیز همراه او بود. سپس به مصر رفت و با دانشمندان آنجا همنشین شد. او در مصر به خاطر دانش و کمالاتش بسیار معروف شد و در جامع ازهر منطق و فلسفه درس می‌داد. شیخ محمد عبده و گروهی از فضلای مصر در کلاس او حضور داشتند. نظریات سازنده او در زمان امیر شیر علی خان، پادشاه افغانستان باعث پیشرفت‌های شگرفی در زمینه‌های مختلف از جمله بلند بردن آگاهی عامه می‌شود. سید جمال در ۱۲۵۴ هجری قمری، بنا به دستور شیخ انصاری عازم هندوستان شد و ضمن آشنایی با علوم جدید، سعی کرد تا مردم و خصوصاً مسلمانان را علیه استعمار انگلستان بسیج کند. سلطان عبدالحمید او را به استانبول دعوت کرد و امیدوار بود از نفوذ او برای اداره کشور های اسلامی امپراتوری عثمانی بهره گیرد. در استانبول میرزا آقاخان کرمانی و شیخ احمد روحی و خبیرالملکف به تشویق او به نشر مطالب علیه شاه و اتابک پرداختند. پس از کشته شدن ناصرالدین‌شاه به دست میرزا رضای کرمانی که از مریدان او بود، دولت ایران خواستار تحویل او شد ولی مقامات عثمانی نپذیرفتند. یاران و همراهان سید جمال‌الدین و میرزا ملکم خان در ایران و عثمانی، بیشتر از فعالان بابی ازلی ضد قاجار بودند. علی محمد فره وشی خود و میرزا آقاخان کرمانی، شیخ احمد روحی و میرزا حسن خان خبیرالملک، میرزا رضای کرمانی شیخ ابوالقاسم روحی را از یاران و مریدان او نام برده است.

آثار معروف
• رساله نیچریه
• مقالات در روزنامه <عروةالوثقی>
• مقاله در رد خطابه ارنست رنان
نامه‌ها
• مقالات در نشریه «ضیاءالخافقین»
• تتمة البیان فی تاریخ الافغان
• رساله در ردّ دهریین
• تاریخ مختصر ایران از ابتدا تا زمان سید جمال،
و نیز کتاب‌ها و رسائلی دیگر که منقح‌ترین و کامل‌ترین چاپ آن‌ها توسط سید هادی خسروشاهی صورت گرفته است.

سبک هنری
• اندیشهٔ او اصلاح‌طلبانه، ضد استعمار و ضد استبداد بود.
• بر وحدت جهان اسلام تأکید داشت (پان‌اسلامیسم).
• عقل، علم و دین را ناسازگار نمی‌دانست.
• معتقد بود عقب‌ماندگی مسلمانان نتیجهٔ جهل، تفرقه و استبداد داخلی است، نه ذات دین

نقل قول معروف
سخنان مشهور منسوب به او:
«استبداد با دین هم‌پیمان می‌شود تا مردم را در جهل نگه دارد.»
این جمله، جوهر اندیشهٔ انتقادی او نسبت به قدرت و سوءاستفاده از دین را نشان می‌دهد.

تاثیر اسدآبادی
• الهام‌بخش جنبش‌های اصلاحی در جهان اسلام
• تأثیر عمیق بر شاگردانش، به‌ویژه محمد عبده
• نقش کلیدی در شکل‌گیری اندیشهٔ سیاسی مدرن اسلامی
• تأثیرگذار بر نهضت‌های مشروطه‌خواهی در ایران و اصلاحات فکری در مصر
• یکی از نخستین متفکرانی که استعمار غرب را به‌صورت نظام‌مند نقد کرد

منابع و مآخذ
• محمد عماره، سید جمال‌الدین افغانی
• نیکی کدی، پاسخ به مدرنیته در جهان اسلام
• دایرةالمعارف اسلام (Encyclopaedia of Islam)
• آثار و رساله‌های سید جمال‌الدین اسدآبادی
• مقالات تاریخی و پژوهشی دربارهٔ جنبش‌های اصلاح‌طلبانهٔ اسلامی