استاد سرآهنگ

محمدحسین سرآهنگ (مشهور به استاد سرآهنگ) از استادان موسیقی افغانستان بود.

سر آهنگ کیست؟
محمد‌حسین سرآهنگ یکی از بزرگان موسیقی کلاسیک و غزل‌خوان مشهور افغانستان بود که در قرن بیستم به آوازهٔ ملی و بین‌المللی رسید. او در موسیقی سنتی/کلاسیک افغانستان نقش مهمی داشت و به‌عنوان سرتاج موسیقی افغانستان شناخته می‌شود. او فرزند استاد غلام حسین بود و در سال ۱۳۰۲ خورشیدی در کوچه خواجه خوردک یا خرابات کابل متولد گردید. او در جریان دروس ابتدائی مکتب به فراگیری علم موسیقی نزد پدر آغاز کرد. پدرش متوجه استعداد او در موسیقی شد و او را به هند برد تا شاگرد استاد عاشق علی خان بنیانگذار مکتب موسیقی پیتاله گردد. محمد حسین شانزده سال پای درس استاد عاشق علی خان نشست و با گنجینه‌ای از علم موسیقی به وطن بازگشت و از همان آغاز تأسیس رادیو کابل همکار هنری رادیو بود.

تولد و وفات
تولد: ۱۲۹۶ هجری شمسی کوچه خرابات،کابل افغانستان
وفات: ۱۶ جوزا ۱۳۶۱ هجری شمسی- کابل افغانستان

زندگی نامه کوتاه
در سال ۱۳۲۹ خورشیدی در یک فستیوال بزرگ موسیقی در سینما پامیر شهر کابل شرکت کرد. در این کنسرت که عده‌ای از استادان داخلی و خارجی از جمله استاد قاسم افغان و استاد بره غلام علی خان همدوستانی اشتراک داشتند، محمد حسین درخشید و به اخذ مدال طلا از جانب شاروالی وقت کابل نایل گشت. در همین سال بود که از جانب ریاست مستقل مطبوعات وقت لقب استادی به وی داده شد. چند سال بعد از آن تاریخ لقب سرآهنگ نیز از جانب دولت به وی اعطا شد. او با گرفتن دعوت‌نامه‌های پیاپی از هند، پاکستان و اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی در کنفرانسها و کنسرتهای زیادی اشتراک کرد. در سالهای اخیر در هر سالی دو سه بار به کنفرانسها و کنسرتهای خارجی دعوت می‌شد و تا آنجا که برای او مقدر بود در آن برنامه‌ها شرکت می‌کرد. از جمله القاب هنری که استاد سرآهنگ بدانها نایل گشته بود می‌توان اینها را نام برد: «کوه بلند موسیقی» از دانشگاه چندیگر هند القاب ماستر، دکتر، و پروفسور موسیقی از دانشگاه کلاکندرا در شهر کلکته لقب «سر تاج موسیقی» از دانشگاه مرکزی در شهر الله آباد هند، لقب «بابای موسیقی» پس از اجرای آخرین کنسرت سال ۱۳۵۷ خورشیدی در دهلی و لقب «شیر موسیقی» در پایان آخرین کنسرتهایش در زمستان سال ۱۳۶۰ خورشیدی از دانشگاه الله آباد هند. در همین سفر اخیر به هند بود که در پی یک حمله شدید قلبی مجبور شد کنسرتهایش را قطع کند و در یک شفاخانه شهر بمبئی بستری شود. دکتران معالج باو توصیه نموده بودند که نه تنها دیگر آواز نخواند بلکه تا صحت یابی کامل حتی لب به سخن نگشاید. استاد سرآهنگ پس از بهبودی نسبی کنسرتهایش را تمام کرد با دو مدال طلا و نقره و لقب شیر موسیقی به وطن برگشت. بدینگونه تعداد کپها و مدالهایش از بیست عدد تجاوز کرد که می‌توان گفت در تاریخ موسیقی کلاسیک چه در کشور ما و چه در سر زمینهای نیم قاره هند کمتر استادی این همه مدال، اینهمه لقب و این همه جایزه هنری را صاحب شده‌است.

آثار معروف
سرآهنگ بیشتر به‌عنوان خوانندۀ غزل، خیل و تارانا شناخته می‌شود؛ سبک‌هایی از موسیقی کلاسیک هندی–افغان که در میان شنوندگان محبوب‌اند. آوازهای او همراه با سازهای سنتی و با نگاهی عمیق به موسیقی اصیل، پخش و ضبط شد که بسیاری از آن‌ها هنوز در آرشیوها و خاطرات مردم افغانستان به یادگار مانده‌اند.

سبک هنری
• سرآهنگ در موسیقی از سبک کلاسیک هندی/افغان بهره می‌برد که در افغانستان رایج بود و در آن از آوازهای غزل، خیل و تارانا استفاده می‌کرد.
• صدای او به‌عنوان صدای لطیف و استادانهٔ موسیقی کلاسیک شناخته می‌شد که توانست این هنر را در افغانستان و فراتر از مرزها مطرح کند.

نقل قول معروف
اگر چه حضرت استاد آهنگ های ماندگاری دارند اما محبوب ترین آهنگ ایشان :
سوخته لاله‌زار من رفته گل از کنار من‌
بی تو نه رنگم و نه بو، ای قدمت بهار من‌!
دوش نسیم مژده‌ای گل به سر امید زد
کز ره دور می‌رسد سرو چمن‌سوار من‌
گر به تبسّمی رسد صبح بهار وعده‌ات‌،
آینه موجِ گل زند تا ابد از غبار من

تأثیر استاد سرآهنگ
• سرآهنگ یکی از چهره‌های اصلی موسیقی کلاسیک افغانستان بود که آواز و تکنیک‌های موسیقی را در این کشور تقویت کرد و نسل‌های بعدی را تحت تأثیر قرار داد.
• القابی مانند «سرآهنگ» (کیاژۀ موسیقی)، «کوه بلند موسیقی»، «سرتاج موسیقی» و «بابای موسیقی» به او داده شد این عناوین نشان‌دهندهٔ تأثیر و احترام فراوانی است که در جامعهٔ هنر افغانستان داشت.
• مراسم یادبود و بزرگداشت او سال‌ها پس از درگذشتش در کابل برگزار می‌شود، که نشانهٔ ماندگاری نقش او در فرهنگ موسیقی کشور است.

منابع مآخذ
•صفحه معرفی Mohammad Hussain Sarahang (موسیقیدان افغانستان) — Wikipedia.
. گزارش و یادداشت درباره زندگی و نقش هنری استاد سرآهنگ AfghanAcademy.
• گزارشی از بزرگداشت و یادبود استاد سرآهنگ در کابل — آی‌فیلم 2 و طلوع‌نیوز.
• گزارش گذری بر موسیقی غنی افغانستان و افتخارات استاد سرآهنگ.