استاد مهوش

گلالی (فریده) معروف به مهوش از خوانندگان زن اهل افغانستان است. آهنگ‌های ملا محمد جان و بشنو از نی چون حکایت می‌کند از آهنگ‌های معروف او هستند. او اولین آوازخوانی است که در تلویزیون تازه‌تأسیس کابل که زیر نظر میرویس داوود، پسر سردار محمد داوود در مراحل اولیهٔ پخش قرار داشت، در آغاز ۱۳۵۷ خورشیدی به آوازخوانی پرداخت. مهوش تنها زنی در عرصه هنری افغانستان است که به لقب استادی دست یافته‌است.

استاد مهوش کیست؟
در همان آغاز روی آوردن او به موسیقی، در سال ۱۳۴۸ خورشیدی «مروند می پریژده» یکی از آهنگ‌های حفیظ الله خیال را خواند که به عنوان بهترین آهنگ پشتوی سال جایزه دریافت کرد. کمی بعدتر در سال ۱۳۵۰ خورشیدی آوازخوان برگزیدهٔ سال انتخاب شد. مهوش از استاد نبی گل، حفیظ الله خیال، نینواز و محمد حسین سرآهنگ در مورد موسیقی آموخت. در سال ۱۳۵۲ خورشیدی نزد استاد محمد هاشم گُر ماند و شاگرد شد. وزارت اطلاعات و کلتور در سال ۱۳۵۶ خورشیدی برای مهوش لقب استادی داد. تا سال‌ها پدر و مادر او نمی‌دانستند که مهوشی که از رادیو می‌شنوند، دخترشان گلالی است. پس از این‌که روزی والدین او از آوازخوانی دخترشان باخبر شدند، با خبر کردن پلیس، شوهر او فاروق را به زندان انداخته و دختر خود را نیز مسموم کردند ولی مهوش پس از عمل جراحی از مرگ نجات یافت. سال ۱۹۹۱ میلادی عرصهٔ زندگی برای آن‌ها در کابل تنگ شد و با رفتن به پاکستان مدتی را در آنجا سپری کرده و از آنجا به آمریکا کوچیدند. استاد مهوش با پنج دختر و ده نواسه و فاروق نقشبندی در ایالت کالیفرنیا زندگی می‌کند.

تولد و وفات
تولد: ۱۳۲۶ هجری شمسی -کابل افغانستان

زندگی نامه ‌کوتاه
مهوش در سال ۱۳۲۶ خورشیدی در کابل زاده شد. مادر او بی‌بی هاجره از اسحاق زی های قندهار و معلم زبان دری و قرآن بود. پدر مهوش، محمد ایوب نام داشت که از مردم کشمیر بود و به کابل آمده و در آنجا زبان دری و پشتو را آموخته و به بازرگان برنج بود. مهوش در لیسهٔ (دبستان) زرغونه و سپس لیسهٔ رابعه بلخی درس خواند. سیزده ساله بود که در کنسرت‌های مکتب در روزهای جشن معلم به آوازخوانی پرداخت. او بعداً در وزارت فوائد عامه (وزارت راه) و پس از آن به عنوان تایپست در وزارت معادن و صنایع کار کرد. از وزارت معادن و صنایع به دلیل این که «همیشه زمزمه می‌کند و مانع کار کردن دیگران می‌شود» اخراج شد. در هجده سالگی با جوانی به نام فاروق نقشبندی ازدواج کرد. آن‌ها پس از شش ماه نامزدی در سال ۱۳۴۴ خورشیدی با هم عروسی کردند. مهوش پس از ازدواج در وزارت مالیه (دارایی) و پس از آن به عنوان تایپیست در ریاست کلتور (اداره فرهنگ) کار کرد و بعد از آن‌که ریاست کلتور منحل شد، به رادیو افغانستان آمده و تایپست مدیریت موسیقی آنجا شد. به هنگام کار در اداره فرهنگ، حفیظ‌الله خیال، معاون ریاست کلتور، که آواز خواندن او را در سر کار شنیده‌بود با گرفتن اجازه از شوهر گلالی او را به خوانندگی تشویق کرد. حفیظ الله خیال شعر «روزگاری شد که گرد ما هوا نگرفته‌است» را برای گلالی ساخت و نام هنری مهوش را برایش انتخاب کرد. در عقرب ۱۳۴۶ خورشیدی، مهوش با پخش این آهنگ از رادیو، گام در راه هنر موسیقی نهاد

آثار معروف
استاد مهوش صدها ترانه در آرشیف رادیو افغانستان دارد و آلبوم‌های متعددی منتشر کرده است.
از آثار و ترانه‌های معروف او:
• «عشق تو»
• «چشم سیاه»

• «دلبر جان»
• «بی‌وفا»
• اجراهای کلاسیک با ارکستر رادیو افغانستان
• بسیاری از این آثار جزو گنجینهٔ موسیقی ملی افغانستان محسوب می‌شوند

سبک هنری
• سبک استاد مهوش ترکیبی از موسیقی کلاسیک، فولکلور و شهری افغانستان است.
• صدای او قوی، انعطاف‌پذیر و مسلط بر دستگاه‌ها و مقام‌های موسیقی است.
• توانایی ویژه‌ای در تفسیر شعر و انتقال احساس دارد.
• آثارش هم نزد عامهٔ مردم محبوب است و هم نزد اهل فن مورد احترام

نقل قول معروف
وقتی عاشق شوی راز دلته گفته نتانی
چقدر سخت است خدایا
دلبرت خنده کنه با دیگران
تو بسوزی و برش گریه کنی
دلبرت بیایه و بپرسه که چرا؟
تو برش گفته نتانی
چقدر سخته خدایا
چقدر سخته خدایا

تاثیر استاد مهوش
• نخستین زن افغانستان که لقب «استاد» گرفت
• الگویی الهام‌بخش برای خوانندگان زن پس از خود
• نقش مهم در حفظ و ارتقای موسیقی کلاسیک افغانستان
• معرفی موسیقی افغان در محافل بین‌المللی
• تثبیت جایگاه زن در هنر حرفه‌ای افغانستان

منابع و مآخذ
• آرشیف رادیو افغانستان
• Wikipedia – Ustad Mahwash
• گفت‌وگوها و کنسرت‌های استاد مهوش در خارج از کشور
• پژوهش‌های موسیقی‌دانان افغانستان