استاد حیدری وجودی

این شخص کیست؟
استاد حیدری وجودی، شاعر، عارف، محقق، نویسنده، مولاناشناس و بیدل‌شناس برجسته معاصر افغانستان است. او به عنوان «آخرین حلقه از زنجیره صوفیان و شاعران متکثر سبک کلاسیک و هندی در کابل» شناخته می‌شد که بیش از پنجاه سال از عمرش را در گوشه‌ای خلوت از کتابخانه عامه کابل، صرف پاسداری از روح ملکوتی ادبیات عرفانی فارسی کرد.

تولد و وفات

• تاریخ تولد: سال ۱۳۱۸ هجری خورشیدی (۱۹۳۹ میلادی) در ولسوالی «رُخه» ولایت پنجشیر، افغانستان.
• تاریخ وفات: ۲۱ جوزا (خرداد) ۱۳۹۹ هجری خورشیدی (۱۰ ژوئن ۲۰۲۰ میلادی) در سن ۸۱ سالگی بر اثر ابتلا به بیماری کرونا در کابل.
• محل دفن: دامنه تپه‌ای در زادگاهش، ولایت پنجشیر

زندگی‌نامه کوتاه
غلام‌حیدر فرزند مولانا شفیع‌الله، آموزش‌های ابتدایی (قرآن، پنج‌گنج، گلستان، بوستان و دیوان حافظ) را در دبستان کهن پنجشیر و نزد صوفیان محلی آموخت. او در سن ۱۶ سالگی به کابل کوچ کرد. تحصیلات رسمی او تا صنف ششم (ششم ابتدایی) بیشتر نبود، اما به دلیل هوش سرشار و جذبه‌های معنوی، جانش با عشق به عرفان درآمیخت و تحت تربیت معنوی عارف وارسته، صوفی غلام‌نبی عشقری قرار گرفت.
او در اول اسد ۱۳۴۳ خورشیدی به عنوان کارمند کتابخانه عامه کابل (متصدی بخش مجلات و جراید مرکزی) استخدام شد. حیدری وجودی تا آخرین روزهای حیاتش (حتی ده‌ها سال پس از سن بازنشستگی، به فرمان خاص ریاست جمهوری به دلیل شایستگی بی‌بدیلش) بر روی صندلی خود در طبقه سوم کتابخانه عامه کابل نشست تا سنگر فرهنگ و معرفت خالی نماند. او در دوران اشغال شوروی، جنگ‌های داخلی و دوره اول طالبان هرگز کابل را ترک نکرد و حافظ کتاب‌های خطی کشورش بود.

آثار معروف
از او در حدود ۱۵ دفتر شعری و ده‌ها مقاله علمی در حوزه ادبیات متصوفه به یادگار مانده است:

• دیوان حیدری وجودی: مجموعه کامل اشعار و غزلیات پرشور او.
• دفترهای معروف شعر: مجموعه‌های «عشق و جوانی»، «نقش امید»، «با لحظه‌های سبز بهار»، «سالی در مدار نور»، «سایه معرفت»، «ارغنون عشق» و «شکوه قامت مقاومت».
• کارهای پژوهشی و تصحیح: کتاب «ترکیب‌های شعری در اشعار نظامی گنجوی»، گردآوری و تصحیح شاهکار «دیوان صوفی عشقری» و گزیده غزل‌ها از واصل کابلی تا واصف باختری.

سبک هنری و فکری
سبک ادبی حیدری وجودی، تجلی درخشان غزل‌سرایی عرفانی، قلندرانه و آمیزه‌ای هنرمندانه از سبک عراقی (مولانا و حافظ) و سبک هندی (بیدل دهلوی) بود. او نگاهی کاملاً انسان‌گرایانه (اومانیستی)، فراجناحی و صلح‌کل به جهان داشت. محور اصلی اندیشه او «عشق پاک» و «پاک‌سازی آینه دل از غبار کینه و جنگ» بود. او شعر را ابزاری برای تعالی روح انسان و ایستادگی در برابر زشتی‌های زمانه می‌دانست

نقل قول و سروده معروف
او دل را آینه‌ای می‌دانست که اگر از مه و غبار پاک شود، جلوه حق در آن عیان می‌گردد. از غزل‌های شورانگیز و زمزمه‌شده او، این ابیات ماندگار است:
«گر به دشت تفتهٔ هجران تو را بگداختند / مایهٔ صبر و شکیب از جان تو برساختند»
«شکوه‌ای از تیربارانِ حوادث کم بکن / زان که مَردان را به میدان بلا بشناختند»

تاثیر او بر هنر و جامعه
استاد حیدری وجودی بیش از ۳۰ سال، پیر و مقتدای جوانان، محققان و شیفتگان معرفت در کابل بود. او با برگزاری جلسات هفتگی مثنوی‌خوانی و بیدل‌خوانی در کتابخانه عامه، چراغ معرفت را در تاریک‌ترین دهه‌های جنگ روشن نگه داشت. او در سال ۱۳۶۵ نخستین «عرس حضرت مولانا» را در کابل بنیان نهاد و همچنین از اعضای کلیدی کانون دوستداران مولانا و انجمن نویسندگان افغانستان بود. درگذشت او موجی عظیم از اندوه ملی را در میان تمام اقشار، از نخبگان آکادمیک گرفته تا سران سیاسی و مردم کوچه و بازار ایجاد کرد و او را «مولانای عصر خویش» نامیدند

منابع و مآخذ

• مدخل زندگی‌نامه و آثار در دانشنامه آزاد ویکی‌پدیا (Wikipedia).
• گزارش تفصیلی روز درگذشت و واکنش‌ها در خبرگزاری بی‌بی‌سی فارسی (BBC).
• یادداشت ویژه پرتره پیر عرفان کابل در روزنامه نیویورک تایمز (The New York Times).
• گزارش ویژه و مصاحبه مستند در پورتال خبری طلوع‌نیوز (TOLOnews).