خانه / محمدرضا شفیعی کدکنی

محمدرضا شفیعی کدکنی

این شخص کیست؟
محمدرضا شفیعی کدکنی، نویسنده، شاعر نوگرا و کلاسیک، منتقد ادبی ارشد، مترجم، مصحح متون کهن عرفانی و استاد ممتاز پایه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران است. او به عنوان تنها بازمانده از نسل طلایی اساتید بزرگ ادبیات دانشگاه تهران شناخته می‌شود که با تلفیق دانش حوزوی و دانشگاهی، مکتب نوینی در نقد ادبی و سبک‌شناسی عرفانی بنیان نهاده است.

تولد و وفات

تاریخ تولد: ۱۹ مهر (میزان) ۱۳۱۸ هجری خورشیدی (برابر با ۱۰ اکتبر ۱۹۳۹ میلادی) در بخش کدکن از توابع نیشابور/تربت حیدریه در استان خراسان رضوی.
وضعیت حیات: او در قید حیات است و در سن ۸۷ سالگی همچنان به پژوهش و تدریس در دانشگاه ادامه می‌دهد

زندگی‌نامه کوتاه
شفیعی کدکنی در خانواده‌ای اهل دانش و روحانی رشد کرد. او هرگز به دبستان و دبیرستان‌های مدرن نرفت؛ بلکه آموزش‌های پایه، زبان و ادبیات عرب را در خانه نزد پدر و سپس در حوزه علمیه مشهد نزد «ادیب نیشابوری دوم» آموخت. او سطوح عالی فقه، کلام و اصول را در محضر فقهای بزرگی چون شیخ هاشم قزوینی و آیت‌الله سید محمدهادی میلانی به پایان رساند و در این دوران با آیت‌الله سید علی خامنه‌ای هم‌درس بود.
او سپس به پیشنهاد دکتر علی‌اکبر فیاض، در کنکور دانشگاه فردوسی مشهد شرکت کرد و با کسب رتبه اول وارد دانشکده ادبیات شد. پس از دریافت لیسانس، به تهران آمد و موفق به دریافت مدرک دکترای زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه تهران گردید و از سال ۱۳۴۸ خورشیدی رسماً به عنوان استاد در این دانشگاه مشغول به کار شد. او همچنین سال‌ها به عنوان استاد مدعو در دانشگاه‌های معتبری چون آکسفورد، پرینستون و پنسیلوانیا تدریس کرده است.

آثار معروف

کارنامه مکتوب استاد به سه بخش شعر، نقد نظری، و تصحیح متون تقسیم می‌شود:

مجموعه‌های شعری: مجموعه‌های جاودانه «در کوچه‌باغ‌های نیشابور»، «زمزمه‌ها»، «شبخوانی»، «مثل درخت در شب باران» و آخرین دفتر او «طفلی به نام شادی».
کتاب‌های نظری و نقد ادبی: شاهکارهای علمی «صور خیال در شعر فارسی»، «موسیقی شعر»، «بیدل شاعر آینه‌ها» و «رستاخیز کلمات» (بررسی فرمالیسم روسی).
تصحیح متون عرفانی: تصحیح بی‌نظیر و چندجلدی آثار عطار نیشابوری (مانند منطق‌الطیر و تذکرةالاولیاء) و کتاب «اسرارالتوحید»

سبک هنری و فکری
در عرصه شعر، او با نام مستعار «م. سرشک» ابتدا شعر را به شیوه قدمایی آغاز کرد، اما با گرایش به سبک نیما یوشیج، زبانی نمادین، استوار و کاملاً خراسانی پدید آورد که بوی طبیعت، تاریخ و اندیشه‌های بیدارگر اجتماعی را می‌دهد. در عرصه نقد، او پیرو گرایش‌های فرمالیستی (صورت‌گرایی) است. تعریف مشهور او از شعر به عنوان «رستاخیز زبان»، دقیق‌ترین تعریف ساختارگرایانه در ادبیات معاصر ایران است. او دین و عرفان را از منظر زیبایی‌شناختی و هنری بازخوانی می‌کند

نقل قول و سروده معروف
شعر بلند و پر از امید «سفر به خیر» او که گفتگوی میان نسیم و گون است، به نمادی از تکاپو برای رهایی تبدیل شده و حتی بر دیواری در شهر لیدن هلند حک گردیده است:
«به کجا چنین شتابان؟ / گون از نسیم پرسید»
«دل من گرفته زینجا / هوس سفر نداری / ز غبار این بیابان؟»
«… سلامت را برسان / به شکوفه‌ها به باران»

تاثیر او بر هنر و جامعه
دکتر شفیعی کدکنی ستون خیمه ادبیات دانشگاهی و پژوهشی معاصر است. او با تربیت هزاران دانشجو، پیوند استواری میان معیارهای علمی مدرن جهان با سنت‌های دیرپای شعر فارسی ایجاد کرد. کلاس‌های درس روزهای سه‌شنبه او در دانشگاه تهران، سال‌هاست که فراتر از دانشجویان رسمی، میعادگاه صدها نفر از جوانان شیفته فرهنگ است. او در سال ۱۳۹۸ خورشیدی به پاس نیم قرن تلاش برای صلح و انسان‌گرایی در پهنه ادبیات، «نشان عالی هنر برای صلح» را دریافت کرد.

منابع و مآخذ