محمد کاظم کاظمی

محمّدکاظم کاظمی (زادهٔ ۱۳۴۶، هرات) شاعر و نویسندهٔ افغانستان است. کاظمی عضو گروه علمی برون‌مرزی فرهنگستان زبان و ادب فارسی است. وی در سال ۱۳۹۵ به عنوان دبیر علمی یازدهمین جشنوارهٔ شعر فجر انتخاب شد.

محمد کاظم کاظمی کیست؟
محمّدکاظم کاظمی در سال ۱۳۵۴ به کابل کوچ کرد و تا سال آخر دبیرستان در کابل درس خواند. در سال ۱۳۶۳ به ایران رفت و پس از پایان دورهٔ دبیرستان، کارشناسی خود را در رشتهٔ مهندسی عمران از دانشگاه فردوسی مشهد گرفت. از سال ۱۳۶۵ فعالیت‌های ادبی‌اش را آغاز کرد. در سال ۱۳۶۷ به عضویت گروه شعر حوزهٔ هنری مشهد درآمد و در سال ۱۳۶۹ به انجمن شاعران انقلاب اسلامی افغانستان پیوست؛ و آن را در تا دههٔ هفتاد ادامه داد. انتشارات مثنوی بازگشت در حمل ۱۳۷۰ مایهٔ شهرت او شد. او برگزیدهٔ نخستین دورهٔ جشنواره بین المللی شعر فجر در بخش فارسی‌زبانان بود

تولد و وفات
تولد: ۲۰ جدی ۱۳۴۶ هجری شمسی-هرات افغانستان

زندگی‌نامه کوتاه
محمد کاظم کاظمی در خانواده‌ای اهل ادب و فرهنگ در هرات به دنیا آمد؛ پدر و پدربزرگش نیز اهل شعر و ادب بودند. او در کودکی شروع به سرودن شعر کرد و خیلی زود به فضای ادبی جذب شد. به دلیل وضعیت سیاسی افغانستان در دهه ۱۳۶۰، سرانجام به ایران مهاجرت کرد و در شهر مشهد به ادامهٔ تحصیل و فعالیت ادبی پرداخت. در ایران ضمن تحصیل در رشته‌های غیرادبی، به پژوهش، نقد و سرایش شعر مشغول شد و حضورش در محافل ادبی باعث شناخته‌تر شدنش در میان شاعران فارسی‌زبان شد. وی همچنین سابقهٔ مسئولیت دفتر هنر و ادبیات افغانستان (۱۳۶۹ تا ۱۳۷۵)، عضویت در هیئت تحریریهٔ نشریه‌های هری و نینوا، مسئولیت جلسهٔ نقد و پژوهش شعر حوزهٔ هنری خراسان رضوی و مسئولیت جلسهٔ شعر آفتابگردان‌ها در مشهد را در کارنامهٔ خود دارد. شعر مسافر او در کتاب ادبیات فارسی سال دوم دبیرستان در ایران به چاپ رسیده است

آثار معروف

• پیاده آمده بودم: مجموعه شعر، چاپ سوم، سوره مهر، تهران، ۱۳۸۸،
• روزنه: مجموعه آموزشی شعر (چاپ پنجم، سپیده‌باوران، مشهد ۱۳۹۶)
  •شعر پارسی (چاپ پنجم، سپیده باوران مشهد، ۱۳۹۸)،
• کلید در باز: ره یافتهایی در شعر بیدل، (چاپ اول، سورهٔ مهر، تهران، ۱۳۸۷)،
• همزبانی و بی‌زبانی، (چاپ اول، انتشارات عرفان، تهران، ۱۳۸۲)،
  •رصد صبح: خوانش و نقد شعر جوان امروز، (چاپ دوم، سوره مهر، تهران، ۱۳۹۰)،
• قصهٔ سنگ و خشت (گزیده شعر)، (چاپ ششم، کتاب نیستان، تهران، ۱۳۹۰)
• کفران (گزیده اشعار)، چاپ دوم، نشر تکا، تهران، ۱۳۸۸.
• گزیدهٔ غزلیات بیدل، (چاپ دوم، عرفان، تهران، ۱۳۸۸)،
• گزیدهٔ رباعیات بیدل، (چاپ اول، سپیده‌باوران، مشهد، ۱۳۹۸)،
• این قند پارسی، فارسی دری در افغانستان امروز، عرفان، تهران، چاپ اول، ۱۳۸۹
• مرقع صدرنگ: صد رباعی از بیدل (چاپ سوم، سپیده‌باوران، مشهد، ۱۳۹۸)
• ده شاعر انقلاب (چاپ اول، سورهٔ مهر، تهران، ۱۳۹۰)
  •شعر مقاومت افغانستان، (گردآوری، با همکاری محمدآصف رحمانی)، تهران، حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی ۱۳۶۹
• گزیدهٔ ادبیات معاصر، مجموعه شعر ۴۹؛ کتاب نیستان، تهران، چاپ اول، ۱۳۷۸؛ چاپ دوم، ۱۳۸۰.
• گزیدهٔ دیوان بیدل، به‌نشر، چاپ اول، ۱۳۹۲.
• شمشیر و جغرافیا، مجموعه شعر؛ سپیده‌باوران، چاپ اول، ۱۳۹۲؛ چاپ دوم، ۱۳۹۳
  علاوه بر این‌ها می‌توان از گردآوری دیوان خلیل الله خلیلی و ویراستاری کتاب‌هایی چون افغانستان در پنج قرن اخیر میر محمدصدیق فرهنگ، نقد بیدل صلاح الدین سلجوقی آثار هرات خلیل‌الله خلیلی، اخلاق نیکوماخوس صلاح‌الدین سلجوقی، تجلی خدا در آفاق و انفس صلاح‌الدین سلجوقی، افغانستان در قرن بیستم ظاهر طنین هزاره‌ها حسن پولادی و شناسنامه افغانستان بصیر احمد دولت آبادی نام برد. محمدکاظم کاظمی همچنین از نویسندگان ماهنامه طنز سه نقطه بوده است.

سبک ادبی
• اشعار کاظمی ترکیبی از زبان کلاسیک و نو است، با تأثیر از شاعران بزرگ پیشین مانند عبدالقادر بیدل، معلم و خلیل‌الله خلیلی.
• او در شاعری خود از تصویرسازی قوی، استعاره‌های نمادین و مضامین اجتماعی ـ سیاسی بهره می‌برد و اغلب موضوعاتش به وضعیت مهاجر، هویت، وطن‌پرستی، رنج و مقاومت می‌پردازد.
• کاظمی همچنین در آثارش به پیوندهای مشترک فرهنگی و مذهبی میان افغانستان و ایران اشاره کرده است، که این ویژگی باعث شد شعرش در دو کشور مخاطبان زیادی پیدا کند.

نقل قول معروف
یکی از اشعار او که بسیار شناخته شده است و باعث مشهور شدنش شد، عنوانش “بازگشت” است شعری که داستان بازگشت یک پناهنده افغان را روایت می‌کند و با استعاره‌های قدرتمند خود از رنج مهاجران و پیوند فرهنگی دو ملت می‌گوید.
«من در غروب به راه می‌زنم؛ بر پا خواهم رفت چون از راه رسیدم.»
(این بیت در نسخه‌های ترجمه و بازخوانی شدهٔ شعر «بازگشت» نقل شده و بسیار در میان فارسی‌زبانان رایج است.)

تأثیر کاظمی
• کاظمی نقش برجسته‌ای در معرفی ادبیات معاصر افغانستان در سطح منطقه‌ای داشته و سهم بزرگی در ادبیات مهاجرت، مقاومت و هویت پناهندگان افغانستان دارد.
• با انتشار «بازگشت» و دیگر مجموعه‌هایش، او یکی از چهره‌های مهم شعر نو فارسی–دری در دورهٔ اخیر شناخته می‌شود و آثارش الهام‌بخش بسیاری از شاعران و نویسندگان فارسی‌زبان شده‌اند.
• همچنین او در نقد ادبی و پژوهش ادبیات فارسی فعالیت دارد و کتاب‌هایی دربارهٔ شعر، زبان و ادبیات دری نوشته است.

منابع و مأخذ
• Wikipedia — Mohammad Kazem Kazemi biography and works.
• PBS Frontline — «Return» and Afghan-Iranian dialogue in poetry.
• Article about Kazemi and children’s literature.
• زندگینامهٔ محمد کاظم کاظمی در وبسایت های مختلف