محمود طرزی

مَحمود طرزی روزنامه نگار، سیاست مدار و روشن‌فکر افغان است که در سال ۱۹۱۱ نخستین روزنامه افغانستان را به همراه گروهی از روشنفکران پیشکسوت افغانستان بنیان گذارد. از این رو از او به عنوان «پدر مطبوعات افغانستان» یاد می‌شود. طرزی روزنامه‌نگاری خود را در روزنامه سراج الاخبار آغاز کرد.

محمود طرزی کیست؟
محمود طرزی روزنامه‌نگار، روشنفکر، مترجم، نویسنده، سیاست‌مدار و یکی از چهره‌های بنیادگذار نهضت تجدد در افغانستان بود. او را «پدر روزنامه‌نگاری افغانستان» می‌نامند و از پیشگامان نوسازی فکری، فرهنگی، ادبی و اداری در دوران امیر حبیب‌الله خان و شاه امان‌الله خان به شمار می‌آورند. پدرش از قوم پشتون، غلام محمد طرزی رئیس خاندان سلطنتی قبیله محمد زدایی قندهار و یک شاعر بود. مادرش سلطانه بیگم، از قبیله پوپل زایی دختر شهزاده مودودخان و چهارمین همسر پدرش بود. تبار خانوادگی او به یک رهبر قومی قندهار به نام حاجی جمال خان (۱۷۰۹–۱۸۰۵) می‌رسید. پسر حاجی جمال خان، سردار پاینده محمد خان ۲۲ پسر داشت که یکی از آنان به نام سردار رحم‌دل خان قندهاری (۱۸۳۲–۱۸۹۶) معروف بود. سردار رحم‌دل خان پدربزرگ محمود طرزی است

تولد و وفات
تولد: ۲۳ آگست ۱۸۶۵ میلادی -غزنی افغانستان
وفات: ۲۲ نوامبر ۱۹۳۳ (۶۸ سال)-استانبول ترکیه

لقب: پدر مطبوعات افغانستان

زندگی نامه کوتاه
در عهد پادشاهی عبدالرحمن خان خانواده محمود طرزی، به قلمرو ترکیه عثمانی تبعید شد. آن‌ها پس از توقف کوتاهی در کراچی، به بغداد می‌روند و پس از اقامتی کوتاه، به دمشق، مرکز روشنفکری امپراتوری عثمانی مهاجرت می‌کنند و همان‌جا ساکن می‌شوند. طرزی جوان به زودی دو زبان عربی و ترکی را می‌آموزد و سپس به زبان‌های آلمانی، فرانسوی و انگلیسی نیز در حد ترجمه تسلط پیدا کرده و دو بار نیز به نقاط مختلف اروپا سفر می‌کند. او در دو سال توقف خود در استانبول بین سال‌های ۱۸۹۶–۱۸۹۷ با سید جمال‌الدین اسدآبادی آشنا می‌شود و این آشنایی به دوستی عمیقی می‌انجامد تا آنجا که طرزی تحت تأثیر افکار و عقاید او در مورد نوگرایی در اسلام، قرار می‌گیرد. با عفو امیر حبیب‌الله خان، طرزی در سال ۱۹۰۳ به کابل بازمی‌گردد. در تمام دوران فعالیت ادبی و روزنامه‌نگاری‌اش در دورهٔ پادشاهی امان‌الله برای تحول و تجدد در جامعهٔ افغانستان تلاش می‌کند. محمود طرزی در ۲۲ نوامبر ۱۹۳۳ (۱ آذر ۱۳۱۲) در شهر استانبول ترکیه وفات نمود.
دو دختر طرزی با دو شاهزاده افغانستان وصلت کردند. ثریا همسر امان‌الله شد و دختر دیگر همسر برادر امان‌الله، عنایت الله.

آثار معروف
محمود طرزی بیشتر به‌عنوان پژوهشگر، روزنامه‌نگار و مترجم شناخته می‌شود تا شاعر یا داستان‌نویس، اما آثار فراوانی از او بر جای مانده است مهمترین آثار هایش:

• سراج‌الاخبار افغانستان مهم‌ترین روزنامه سیاسی–فرهنگی افغانستان در اوایل قرن بیستم
  ترجمه آثار علمی و ادبی از ترکی، عربی و فرانسوی
  • مقالات متعدد درباره تجدد، استقلال، آموزش، حقوق اجتماعی، زنان، تاریخ، جغرافیا و سیاست
  • نوشتن رساله‌ها و دیدگاه‌های نظری درباره «دولت مدرن»، «ملت»، «آزادی»، «فرهنگ» و «ادبیات»
• طرزی همچنین بنیان‌گذار نحوی از نثر جدید دری در روزنامه‌نگاری افغانستان محسوب می‌شود.

سبک ادبی

• زبان او پرسش‌گر، انتقادی، علمی و روشنفکرانه بود.
• نثر طرزی ترکیبی از واژگان فارسی، ترکی و عربی با ساختارِ نو و امروزی بود.
• او نخستین کسی در افغانستان بود که موضوعات مدرن مانند «ملی‌گرایی»، «تمدن»، «علوم جدید» و «استقلال» را در قالب نثر محبوب و قابل فهم برای مردم نوشت.
• نثرش پایه‌گذار سبک جدید روزنامه‌نگاری در افغانستان شد و نسل بعدی نویسندگان از او تأثیر گرفتند

نقل قول معروف
از محمود طرزی نقل شده است:
«ملت آن است که خود را بشناسد و برای تعالی خویش بکوشد.»
و در جایی دیگر گفته:
«دانایی چراغ راه آینده است، و ملت بی‌دانایی در ظلمات می‌ماند.»

تاثیر محمود طرزی
تأثیر محمود طرزی بسیار گسترده و تاریخی است:
الف) در سیاست:

• یکی از نویسندگان فکری نهضت استقلال‌طلبی افغانستان.
• مشاور نزدیک شاه امان‌الله در امور سیاسی، فرهنگی و خارجی.
• از پیشگامان مفهوم «دولت مدرن» و «اصلاحات اداری» در افغانستان.
  ب) در فرهنگ و جامعه:
• احیاگر علوم جدید، دانش، آموزش و آشنایی مردم با دستاوردهای جهانی.
• اولین دانشمندی که مطبوعات افغانستان را علمی، منظم و دوره‌ای ساخت.
• تشویق‌کننده نقش زنان در جامعه و آموزش دختران.
  ج) در ادبیات و زبان:
• مؤسس سبک جدید نثر و روزنامه‌نگاری دری.
• مترجم متون مدرن و آشناکننده مردم با واژگان و مفاهیم تازه.
• الهام‌بخش نسل‌هایی چون قاری عبدالله، غلام‌محمد غبار، عبدالحی حبیبی، فرهنگ‌نویسان و روزنامه‌نگاران بعدی.
  طرزی یکی از مهم‌ترین چهره‌های تجدد افغانستان در یک سده اخیر است

منابع و مآخذ
• یادداشت‌ها و مقالات منتشرشده درباره زندگی طرزی
• جلدهای مختلف «سراج‌الاخبار افغانستان»
• کتاب‌های تاریخ معاصر افغانستان
• یادداشت‌های پژوهشگران فرهنگ و مطبوعات افغانستان
• آثار تاریخی و مقالات دانشگاهی درباره نهضت تجدد در افغانستان
• نوشته‌های مربوط به دوران سلطنت امان‌الله خان