خانه / خلیل الله خلیلی

خلیل الله خلیلی

خَلیل‌الله خَلیلی مشهور به استاد خلیلی (زادهٔ ۱۲۸۶ در کابل – درگذشتهٔ ۱۳۶۶ خورشیدی در اسلام آباد) شاعر معاصر زبان دری افغانستان است.

استاد خلیل الله خلیلی کیست؟
استاد خلیل‌الله خلیلی یکی از برجسته‌ترین شاعران، نویسندگان، اندیشمندان و پژوهشگران معاصر افغانستان بود. او را «آخرین شاعر کلاسیک افغانستان» نیز می‌خوانند، زیرا در دوره‌ای که شعر نو رواج می‌یافت، او همچنان با قدرت شعر کلاسیک دری را ادامه داد. خلیلی علاوه بر شعر، در سیاست نیز فعال بود و مدتی به‌عنوان دیپلمات و سفیر افغانستان خدمت کرد

تولد و وفات
تولد: ۱۲۸۶ خورشیدی (۱۹۰۷ میلادی)-باغ جهان آرای،کابل،افغانستان
وفات: ۱۴ثور ۱۳۶۶ خورشیدی-اسلام آباد، پاکستان
محل دفن: محوطهٔ دانشگاه کابل و در کنار آرامگاه سید جمال‌الدین

زندگی نامه کوتاه
پدرش محمدحسین‌خان مستوفی‌الممالک از بزرگان منطقهٔ کوهستان در شمال کابل و وزیر مالیهٔ عهد امیر حبیب الله خان بود که پسان‌تر به فرمان امان الله خان به دار آویخته شد.
وی در سنین کودکی والدینش را از دست داد و درس را در نیمهٔ راه رها کرد. او سال‌ها در کابل، کوهستان و بلخ زیست و در پست‌های اساسی زیادی در سازمان‌های دولتی داخل و خارج افغانستان کار کرد. در اوایل دههٔ بیست خورشیدی به سمت معاون دانشگاه کابل به کار گماشته شد. در سال ۱۳۳۰ ریاست مستقل مطبوعات را به‌عهده گرفت و در سال ۱۳۳۲ به‌عنوان مشاور عالی سلطنتی در دربار محمد ظاهر شاه خدمت کرد و نیز مدتی نمایندهٔ پارلمان بود و در سال‌های نخستین دههٔ ۵۰
به‌عنوان سفیر کبیر مدتی در عربستان سعودی و سپس در عراق مشغول به کار بود.
پس از تحولات سیاسی افغانستان، سال‌های پایانی عمر را در مهاجرت گذراند و در اسلام آباد، پاکستان دنیا را ترک گفت

آثار معروف
از میان آثار فراوان و ماندگارش:

دیوان خلیلی (مجموعهٔ غزل‌ها و قصاید)
یادداشت‌های سفر حج
افغانستان در مسیر تاریخ (اثری پژوهشی در تاریخ)
عصرها و شخصیت‌ها
مجموعهٔ «از دیار کاروان»
سقای عشق (منظومهٔ مشهور درباره حضرت امام حسین)
چل دختر (منظومهٔ داستانی)

سبک ادبی
شعر خلیلی در قالب‌های غزل، قصیده، مثنوی و قطعه بیشترین درخشش را دارد.

زبانش شیوا، لطیف، روان و آمیخته با عرفان است.
از نظر سبک‌شناسی، بیشتر به سبک خراسانی و عراقی نزدیک است.
در عین پایبندی به سنت، نگاه معاصر و اجتماعی نیز در اشعارش دیده می‌شود.
قافیه‌پردازی و صناعات ادبی او بسیار محکم و استادانه است.
به‌همین خاطر او را یکی از ستون‌های شعر کلاسیک معاصر می‌دانند.

نقل قول معروف
شب تار است ساقی! ساغرت کو؟
فروغ ماه و نور اخترت کو؟
ز دور آید صدای مرغ شبگیر
نوا و نغمهٔ جان‌پرورت کو؟
(رباعیات)

تاثیر ملک الشعرا
خلیلی شعر کلاسیک دری را در قرن بیستم زنده نگه داشت و نسل‌های زیادی از شاعران افغانستان تحت تأثیر او قرار گرفتند.

آثار تاریخی و پژوهشی‌اش، مخصوصاً «افغانستان در مسیر تاریخ»، از منابع بسیار مهم مطالعات افغانستان معاصر است.
به‌عنوان دیپلمات، نماینده فرهنگی و چهره شناخته‌شده افغانستان در منطقه نقش مؤثر داشت.
شعرهای اجتماعی و اخلاقی او نگاه مردم را به اخلاق، عرفان، وطن‌دوستی و زیبایی‌شناسی ادبی تقویت کرد.
بسیاری او را یکی از چهره‌های چندبعدی افغانستان می‌دانند: شاعر، مورخ، دیپلمات و اندیشمند

منابع و مآخذ

«افغانستان در مسیر تاریخ» نوشته خلیل‌الله خلیلی
چاپ‌های مختلف «دیوان خلیل‌الله خلیلی»
مقالات تحقیقی درباره زندگی و آثار خلیلی در وب‌سایت‌ها و دانشنامه‌های معتبر افغانستان
پژوهش‌های ادبی در دانشگاه کابل و نشریات فرهنگی ایران و افغانستان
یادداشت‌ها و خاطرات معاصران خلیلی