اچ. جی. ولز

این شخص کیست؟

هربرت جورج ولز، معروف به اچ. جی. ولز، رمان‌نویس، داستان‌نویس، مورخ و روزنامه‌نگار برجسته اهل بریتانیا است. او در کنار ژول ورن، به عنوان «پدر ژانر علمی-تخیلی» (The Father of Science Fiction) در تاریخ ادبیات جهان شناخته می‌شود.

تولد و وفات

• تاریخ تولد: ۲۱ سپتامبر ۱۸۶۶ میلادی (۳۰ شهریور ۱۲۴۵ خورشیدی) در بروملی، انگلستان. (جالب اینکه امروز دقیقاً زادروز اوست).
• تاریخ وفات: ۱۳ اوت ۱۹۴۶ میلادی (۲۲ مرداد ۱۳۲۵ خورشیدی) در سن ۷۹ سالگی در لندن.
• علت وفات: دلایل طبیعی و عوارض ناشی از کهولت سن (برخی منابع به دیابت شدید یا نارسایی قلبی اشاره دارند).

زندگی‌نامه کوتاه

اچ. جی. ولز در خانواده‌ای از طبقه کارگر متولد شد؛ پدرش کریکت‌باز حرفه‌ای و مغازه‌دار بود و مادرش به عنوان خدمتکار کار می‌کرد. او در دوران کودکی به دلیل شکستگی پا، ماه‌ها خانه‌نشین شد و در این مدت با خواندن کتاب‌های بی‌شمار، شیفته دنیای ادبیات گشت. ولز به سختی و با تکیه بر استعدادش موفق به دریافت بورسیه تحصیلی در «مدرسه نرمال علوم» لندن شد و در آنجا تحت نظر توماس هنری هاکسلی (زیست‌شناس معروف) زیست‌شناسی خواند. او ابتدا به تدریس پرداخت اما به دلیل بیماری ریوی آن را رها کرد و به نویسندگی حرفه‌ای روی آورد. ولز در طول زندگی خود ۴ بار نامزد دریافت جایزه نوبل ادبیات شد. او علاوه بر پیش‌بینی‌های علمی، یک مصلح اجتماعی و سوسیالیست فعال بود که تا آخرین روزهای عمرش برای صلح جهانی قلم زد.

آثار معروف

ولز نویسنده‌ای فوق‌العاده پرکار بود، اما شاهکارهای علمی-تخیلی او در اواخر قرن نوزدهم نامش را جاودانه کردند:

• ماشین زمان (The Time Machine – ۱۸۹۵): نخستین رمان بلند او که اصطلاح «ماشین زمان» را وارد فرهنگ عامه جهان کرد.
• جنگ جهان‌ها (The War of the Worlds – ۱۸۹۸): رمانی تکان‌دهنده درباره هجوم مریخی‌ها به زمین که از نخستین آثار ژانر بقا و حمله بیگانگان است.
• مرد نامرئی (The Invisible Man – ۱۸۹۷): شاهکاری دلهره‌آور درباره دانشمندی که فرمول نامرئی شدن را کشف می‌کند اما به مرز جنون می‌رسد.
• جزیره دکتر مورو (The Island of Doctor Moreau): رمانی فلسفی و ترسناک درباره دکتری که حیوانات را با جراحی به انسان تبدیل می‌کند.
• آثار غیرداستانی بزرگ: کتاب قطور و معروف «کلیات تاریخ» (The Outline of History) که تاریخ جهان را روایت می‌کند.

سبک هنری

سبک هنری اچ. جی. ولز ترکیبی از علمی-تخیلی سخت (Hard Science Fiction)، رئالیسم اجتماعی ملموس و آینده‌پژوهی است. برعکس ژول ورن که بیشتر بر جزییات فنی ماشین‌آلات تمرکز می‌کرد، ولز به «پیامدهای اجتماعی و اخلاقی فناوری» بر انسان می‌پرداخت. او ایده‌های کاملاً غیرممکن (مثل نامرئی شدن یا سفر در زمان) را با جزییات دقیق علمی زمان خود جوری ترکیب می‌کرد که کاملاً باورپذیر به نظر برسند. درونمایه آثار او غالباً نقد به امپریالیسم بریتانیا، نظام طبقاتی و خطرات علمِ بدون اخلاق است.

نقل قول معروف

او در کتاب «کلیات تاریخ» یکی از عمیق‌ترین جملات خود را درباره آینده بشریت بیان کرده است:

«تاریخ انسان، روز به روز بیشتر به مسابقه‌ای میان آموزش و پرورش از یک‌سو، و فاجعه و نابودی از سوی دیگر تبدیل می‌شود.»

جمله معروف دیگر او درباره مفهوم زمان و زندگی:

«ما همه در زمان سفر می‌کنیم؛ هر ثانیه از زندگی ما، سفری است به آینده‌ای که خودمان آن را با تصمیم‌های امروزمان می‌سازیم.»

تاثیر او بر هنر و جامعه

ولز نه تنها ژانر علمی-تخیلی مدرن را پایه‌گذاری کرد، بلکه بسیاری از فناوری‌های آینده را چندین دهه قبل از اختراع، پیش‌بینی نمود؛ از جمله بمب اتمی، لیزر (اشعه حرارتی)، بازی‌های جنگی استراتژیک، سفر به ماه و حتی اینترنت (تحت عنوان مغز جهانی). تاثیر او بر سینما غیرقابل‌اندازه‌گیری است و تمام آثار بزرگ او ده‌ها بار اقتباس شده‌اند. یکی از جنجالی‌ترین حوادث تاریخ رسانه در سال ۱۹۳۸ رخ داد؛ زمانی که اورسن ولز رمان «جنگ جهان‌ها» را به صورت یک نمایش رادیوییِ زنده و در قالب اخبار واقعی اجرا کرد و باعث هجوم و وحشت عمومی هزاران آمریکایی شد که فکر می‌کردند مریخی‌ها واقعاً به زمین حمله کرده‌اند.

منابع و مآخذ

• مدخل سرگذشت و تحلیل سبک دردانشنامه بریتانیکا – H.G. Wells.
• آرشیو آثار، نامه‌ها و پروژه‌های آینده‌پژوهی در وب‌سایت رسمی The H.G. Wells Society.
• نمایه نویسنده و بیش از ۳۰ کتاب ترجمه‌شده او در ایران در پلتفرم ادبی ایران‌کتاب.
• مقاله پژوهشی «پیش‌بینی‌های علمی اچ. جی. ولز و واقعیت امروز» در پورتال علمی سازمان فضایی ناسا / آکادمیک.