غلام نبی خاطر

این شخص کیست؟

غلام نبی خاطر از روزنامه‌نگاران، نویسندگان، فرهنگیان و فعالان سیاسی افغانستان بود که بخش بزرگی از زندگی خود را در راه آزادی بیان، عدالت‌خواهی، مبارزه با استبداد و دفاع از حقوق مردم افغانستان سپری کرد.
او در دوره‌های مختلف سیاسی افغانستان، از فعالیت‌های مطبوعاتی و فرهنگی دست نکشید و پس از مهاجرت نیز فعالیت‌های خود را در هند و کانادا ادامه داد.

تولد و وفات

• نام: غلام نبی خاطر
• تولد: ۱۲ حوت ۱۳۱۴ خورشیدی
• محل تولد: کابل، افغانستان
• وفات: ۱۵ جنوری ۲۰۱۹ میلادی
• محل وفات: کانادا
• پدر: حاجی غلام محمد یوسفزی، مشهور به «امین نظام»

زندگی‌نامهٔ کوتاه

غلام نبی خاطر در کابل به دنیا آمد؛ اما خانواده‌اش بعدها به ولایت بغلان رفتند و او تحصیلات متوسطهٔ خود را در مکتب متوسطهٔ فابریکهٔ قند بغلان به پایان رساند.

پس از بازگشت به کابل، وارد مکتب حربی شد؛ اما به دلیل روحیهٔ آزادمنشانه و ناسازگاری با فضای نظامی، این مکتب را ترک کرد و به روزنامه‌نگاری روی آورد.

او در روزنامهٔ انیس به‌عنوان خبرنگار کار کرد و هم‌زمان به‌عنوان گویندهٔ زبان فارسی دری در رادیو کابل فعالیت داشت.

در دورهٔ موسوم به دههٔ دموکراسی، خاطر نشریهٔ ملی و غیردولتی «پیام امروز» را منتشر کرد. این نشریه با رویکردی عدالت‌خواهانه و انتقادی، صدای کارگران، تهی‌دستان و بخش‌های محروم جامعه بود. به همین دلیل، نشریه مصادره و غلام نبی خاطر زندانی شد.

پس از آزادی، برای انتشار نشریه‌ای دیگر تلاش کرد. نخست نام «فردا» را پیشنهاد کرد که با مخالفت روبه‌رو شد و سپس نام «سبا» را انتخاب کرد. جریدهٔ سبا اجازهٔ نشر گرفت، اما پس از کودتای ۲۶ سرطان ۱۳۵۲ و لغو آزادی مطبوعات، انتشار آن نیز متوقف شد.

پس از رویدادهای سیاسی سال‌های بعد، به‌ویژه پس از کودتای هفت ثور ۱۳۵۷ و ورود نیروهای شوروی به افغانستان، خاطر مجبور به ترک کشور شد.

مهاجرت و فعالیت‌های فرهنگی

خاطر ابتدا به پاکستان رفت، سپس راهی ایران و بعد هند شد.

در هند نیز فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی خود را ادامه داد. او در اعتراض‌های ضد اشغال شوروی، ایجاد انجمن‌ها و اتحادیه‌های افغان‌ها، انتشار نشریه، کتاب و پوستر و فراهم‌سازی زمینهٔ آموزش برای کودکان و جوانان مهاجر نقش داشت.

او در دوران اقامت خود در هند بارها زندانی و تحت نظارت پولیس قرار گرفت.

از آثار فرهنگی او در این دوره می‌توان به کتاب «تاریخ سال‌های غم‌انگیز افغانستان» و مجموعه‌ای از اشعار مقاومت اشاره کرد.

همچنین با جریدهٔ «صدای زن» همکاری قلمی داشت؛ نشریه‌ای که توسط انجمن زنان مهاجر افغان در دهلی نو منتشر می‌شد.

فعالیت در کانادا

پس از حدود هشت‌ونیم سال اقامت در هند، غلام نبی خاطر راهی کانادا شد و در شهر تورنتو اقامت گزید.

او فعالیت‌های مطبوعاتی خود را در مهاجرت نیز ادامه داد و نشریهٔ «سبا در تبعید» را منتشر کرد.

در سال ۱۹۹۱ میلادی نخستین برنامهٔ رادیویی خود را با نام «آواز سبای افغانستان» از شهر اوکویل در انتاریو آغاز کرد. این برنامه به‌صورت هفته‌وار پخش می‌شد و تا سال ۱۹۹۶ ادامه داشت.

او همچنین با رادیوی اتحادیهٔ افغان‌های مقیم انتاریو همکاری داشت و در برنامه‌های فرهنگی و اجتماعی افغان‌های مهاجر نقش فعال ایفا می‌کرد.

بازگشت به افغانستان

پس از سقوط رژیم طالبان و ایجاد حکومت انتقالی، غلام نبی خاطر دوباره به افغانستان بازگشت.

او در کابل با شخصیت‌های فرهنگی و سیاسی دیدار و برای بازسازی کشور همکاری کرد و در برخی پروژه‌های خیریه و فعالیت‌های مربوط به وزارت اطلاعات و فرهنگ نیز سهم گرفت.

در نخستین انتخابات ریاست‌جمهوری افغانستان پس از سقوط طالبان، از حامد کرزی در مبارزات انتخاباتی کابل حمایت کرد.

سبک فکری و فرهنگی

اندیشهٔ غلام نبی خاطر بر چند محور اساسی استوار بود:

• آزادی بیان و آزادی مطبوعات
• عدالت اجتماعی
• دفاع از اقشار محروم جامعه
• مخالفت با استبداد و سرکوب
• وطن‌دوستی و حفظ استقلال افغانستان
• آگاهی‌دهی سیاسی و فرهنگی
• حمایت از آموزش و پرورش مهاجران افغان

قلم و فعالیت‌های مطبوعاتی او بیشتر در خدمت آگاهی مردم و بیان مشکلات جامعه قرار داشت.

تأثیر او بر جامعه و فرهنگ

غلام نبی خاطر از چهره‌هایی بود که مطبوعات را وسیله‌ای برای بیان صدای مردم و مبارزه با استبداد می‌دانست.

فعالیت‌های او در «پیام امروز»، «سبا»، رادیوی «آواز سبای افغانستان» و فعالیت‌های فرهنگی مهاجران، بخشی از تلاش‌های نسل روشنفکر افغانستان برای حفظ آزادی بیان و هویت فرهنگی افغان‌ها بود.

او حتی پس از مهاجرت نیز ارتباط خود را با مسائل افغانستان حفظ کرد و فعالیت فرهنگی و اجتماعی را رها نکرد.

. آثار و فعالیت‌های مهم

از مهم‌ترین آثار و فعالیت‌های منسوب به او بر اساس متن ارسالی:

• جریدهٔ پیام امروز
• جریدهٔ سبا
• سبا در تبعید
• آواز سبای افغانستان
• کتاب «تاریخ سال‌های غم‌انگیز افغانستان»
• مجموعهٔ اشعار مقاومت
• همکاری با جریدهٔ صدای زن
• فعالیت‌های فرهنگی و اجتماعی در میان مهاجران افغان در هند و کانادا

واپسین سال‌های زندگی

در سال‌های پایانی زندگی، غلام نبی خاطر به بیماری و خون‌ریزی مغزی دچار شد و به‌تدریج حافظهٔ خود را از دست داد.

سرانجام در ۱۵ جنوری ۲۰۱۹ میلادی درگذشت.

او زندگی خود را در میان روزنامه‌نگاری، فرهنگ، مهاجرت و مبارزهٔ سیاسی سپری کرد و تا واپسین سال‌های زندگی دغدغهٔ افغانستان و مردم آن را با خود داشت.

روانش شاد و یادش گرامی.

منبع

این معرفی بر اساس زندگی‌نامه و متنی است که شما در پیام خود فرستادید. برای استفادهٔ رسمی در وبسایت «انستیوت ملی کتاب افغانستان»، بهتر است اطلاعات تاریخی، تاریخ‌های دقیق و عنوان آثار او را جداگانه با منابع آرشیفی و کتاب‌شناختی نیز تطبیق بدهیم.