فریدون هویدا

این شخص کیست؟

فریدون هویدا، نویسنده، رمان‌نویس، منتقد فیلم، نقاش و دیپلمات عالی‌رتبه اهل ایران بود. او علاوه بر حضور طولانی‌مدت در بالاترین سطوح دیپلماتیک بین‌المللی، یکی از چهره‌های پنهان اما فوق‌العاده تاثیرگذار در محافل روشنفکری و هنری فرانسه و جهان غرب به شمار می‌رفت. او برادر کوچک‌تر امیرعباس هویدا (نخست‌وزیر باسابقه عصر پهلوی) بود

تولد و وفات

• تاریخ تولد: ۳۰ شهریور ۱۳۰۳ خورشیدی (۲۱ سپتامبر ۱۹۲۴ میلادی) در دمشق، سوریه (در جریان ماموریت دیپلماتیک پدرش).
• تاریخ وفات: ۱۲ آبان ۱۳۸۵ خورشیدی (۳ نوامبر ۲۰۰۶ میلادی) در سن ۸۲ سالگی در کلیفتون، ایالت ویرجینیا، آمریکا.
• علت وفات: بیماری سرطان

زندگی‌نامه کوتاه

فریدون هویدا به دلیل شغل پدرش (عین‌الملک هویدا) دوران کودکی و نوجوانی خود را در دمشق و بیروت سپری کرد. او لیسانس حقوق خود را از دانشگاه فرانسوی بیروت گرفت و سپس راهی فرانسه شد و مدرک دکترای حقوق بین‌الملل و اقتصاد را از دانشگاه سوربن پاریس دریافت کرد. او در سال ۱۹۴۸ (۱۳۲۷ خورشیدی) در سنین جوانی، به عنوان یکی از تهیه‌کنندگان و نویسندگان پیش‌نویس «اعلامیه جهانی حقوق بشر» در پاریس فعالیت کرد. هویدا بین سال‌های ۱۹۵۱ تا ۱۹۶۶ در بخش ارتباطات جمعی یونسکو کار می‌کرد. با نخست‌وزیری برادرش در ایران، او به وطن بازگشت و معاون وزیر امور خارجه شد و از سال ۱۳۴۹ تا آستانه انقلاب ۱۳۵۷ (۱۹۷۱ تا ۱۹۷۹)، به مدت ۸ سال سفیر و نماینده دائم ایران در سازمان ملل متحد بود. پس از انقلاب و اعدام برادرش، او در آمریکا پناهنده شد و تا پایان عمر به پژوهش، نگارش و نقاشی پرداخت

آثار معروف

هویدا آثار خود را عمدتاً به زبان فرانسوی و انگلیسی به نگارش درمی‌آورد که بسیاری از آن‌ها به فارسی ترجمه شده‌اند:

• کتاب تاریخی-خاطره: «سقوط شاه» (The Fall of the Shah – ۱۹۸۰)؛ از مهم‌ترین و بی‌پرده‌ترین منابع تاریخ معاصر که به تحلیل روان‌شناختی و سیاسی دلایل فروپاشی حکومت پهلوی و روحیه شخص محمدرضا شاه می‌پردازد.
• رمان‌ها: «قرنطینه» (نخستین رمان او که در پاریس با تحسین بزرگان ادبی مواجه شد)، «در سرزمین بیگانه» و «برف‌های سینای».
• آثار سیاسی و فلسفی: «شاه و آیت‌الله: اسطوره‌شناسی ایرانی و انقلاب اسلامی» (۲۰۰۳) و «اسلام قفل‌شده» (L’islam bloqué).

سبک هنری

سبک هنری و ادبی فریدون هویدا آمیزه‌ای از مدرنیسم فرانسوی، تحلیل روان‌شناختی فرویدی و ساختارشکنی فرمی بود. او در رمان‌هایش تحت تاثیر جریان «رمان نو» فرانسه قلم می‌زد. در آثار سیاسی و خاطره‌نگاری‌اش، سبک او کاملاً واقع‌گرایانه، تحلیل‌گر و منتقدانه است؛ او حتی به عنوان یک مقام ارشد پهلوی، ابایی از نقد جدی ساختار دیکتاتوری شاه و فساد دربار نداشت. در هنرهای تجسمی نیز، او سبک نقاشی دیجیتال و کلاژهای کاغذی مدرنی را توسعه داد که چندین نمایشگاه موفق در نیویورک به همراه داشت

نقل قول معروف

او در کتاب شاهکار خود «سقوط شاه» درباره انزوای روانی محمدرضاشاه پهلوی در سال‌های پایانی حکومتش می‌نویسد:

«شاه در سال‌های آخر چنان در هاله‌ای از بادمجان‌دورقاب‌چین‌ها، تملق‌ها و گزارش‌های دروغین محاط شده بود که به کلی ارتباطش با واقعیتِ خیابان‌های تهران قطع شد. او باور کرده بود که مردم عاشق او هستند و هر صدایی غیر از این را توطئه بیگانه می‌دانست. بزرگ‌ترین تراژدی شاه این بود که خودش، دروغ‌های خودش را باور کرد…»

تاثیر او بر هنر و جامعه

یکی از شگفت‌انگیزترین و ناشناخته‌ترین ابعاد زندگی فریدون هویدا، تاثیر عمیق او بر تاریخ سینمای جهان است. او در دهه ۱۹۵۰ در پاریس، از بنیان‌گذاران و نویسندگان اصلی مجله افسانه‌ای «کایه‌ دو سینما» (Cahiers du Cinéma) بود. او در کنار منتقدان بزرگی چون آندره بازن، فرانسوا تروفو و ژان-لوک گدار، تئوری معروف «مؤلف» در سینما را پایه‌گذاری کرد که منجر به پیدایش موج نوی سینمای فرانسه شد. او همچنین رفیق صمیمی کارگردانان بزرگی چون روبرتو روسلینی بود و در نگارش برخی فیلم‌نامه‌ها به او کمک کرد. در حوزه سیاست نیز، حضور او در تدوین اعلامیه حقوق بشر، نام او را در تاریخ حقوق بین‌الملل ثبت کرد.

منابع و مآخذ
1: مدخل بیوگرافی و فعالیت‌های دیپلماتیک در دانشنامه آزاد ویکی‌پدیا – Fereydoon Hoveyda.
2: آرشیو تاریخ شفاهی و مصاحبه‌ها در بنیاد مطالعات ایران – فریدون هویدا.یادداشت درگذشت و بررسی کارنامه فرهنگی در بخش هنری بی‌بی‌سی فارسی.
3: نمایه کتاب‌ها و رمان‌های ترجمه‌شده در پلتفرم ادبی ایران‌کتاب.