پطرس بخاری

این شخص کیست؟

سید احمد شاه بخاری، معروف به پطرس بخاری، نویسنده، طنزپرداز، مترجم، صداپیشه و دیپلمات برجسته اهل پاکستان است. او به عنوان «پدر طنز مدرن در نثر اردو» شناخته می‌شود که با قلم هوشمندانه خود جریان فکاهی‌نویسی را دگرگون کرد و در عرصه بین‌المللی نیز به عنوان اولین نماینده دائم پاکستان در سازمان ملل متحد درخشید.

تولد و وفات

• تاریخ تولد: ۱ اکتبر ۱۸۹۸ میلادی (۹ مهر ۱۲۷۷ خورشیدی) در پیشاور (هند پیش از تقسیم).
• تاریخ وفات: ۵ دسامبر ۱۹۵۸ میلادی (۱۴ آذر ۱۳۳۷ خورشیدی) در سن ۶۰ سالگی.
• محل وفات: نیویورک، ایالات متحده آمریکا (بر اثر حمله قلبی).
• محل دفن: گورستان کِنسیکو در نیویورک.

زندگی‌نامه کوتاه

پطرس بخاری در پیشاور متولد شد و پس از اتمام تحصیلات اولیه، برای تحصیل در رشته ادبیات انگلیسی به کالج دولتی لاهور رفت. او به دلیل نبوغ بی‌نظیرش، راهی انگلستان شد و مدرک کارشناسی ارشد خود را از دانشگاه کمبریج دریافت کرد. پس از بازگشت، به عنوان استاد ادبیات انگلیسی در لاهور مشغول به کار شد. او پیش از تقسیم شبه‌قاره، به عنوان نخستین مدیرکل رادیو سراسری هند (All India Radio) انتخاب شد و پایه‌گذار رادیوی مدرن در منطقه گردید. پس از استقلال پاکستان در سال ۱۹۴۷، او وارد دنیای سیاست شد و از سال ۱۹۵۱ تا ۱۹۵۴ به عنوان اولین سفیر و نماینده دائم پاکستان در سازمان ملل متحد خدمت کرد و اواخر عمر نیز معاون دبیرکل سازمان ملل در بخش اطلاعات عمومی بود.

آثار معروف

کتاب‌های او اگرچه از نظر تعداد محدود هستند، اما از نظر کیفیت در بالاترین سطح ادبیات اردو قرار دارند:

• پطرس کے مضامین (مقالات پطرس – ۱۹۲۷): شاهکار بی‌تکرار او و ماندگارترین کتاب طنز در تاریخ زبان اردو که شامل ۱۱ مقاله بلند فکاهی است.
• مضامین شاهکار درون کتاب: «لاہور کا جغرافیہ» (جغرافیای لاهور)، «کتے» (سگ‌ها)، «مرید پور کا پیر» (پیرِ مریدپور) و «میبڈو».
• ترجمه‌ها: ترجمه شاهکارهای ادبیات جهان از نویسندگانی چون اسکار وایلد، برنارد شاو و آنتون چخوف به زبان اردو.

سبک هنری

سبک هنری پطرس بخاری بر پایه‌ٔ طنز فاخر، روشنفکرانه، ملایم و عاری از هجو و لودگی (High Comedy) استوار است. تخصص او خلق طنز از طریق موقعیت‌های ساده روزمره، اغراق‌های هوشمندانه و کالبدشکافی عادات عجیب انسان‌های طبقه متوسط جامعه بود. نثر او بسیار روان، خوش‌آهنگ، کوتاه‌نویس و منسجم است. او برخلاف طنزپردازان پیش از خود که زبانی سنگین و متکلف داشتند، طنز را به زبان زنده و پویای جامعه نزدیک کرد.

نقل قول معروف
او در مقاله مشهور خود به نام «جغرافیای لاهور»، با طنزی عمیق و ساختارشکن درباره وضعیت توسعه و محیط زیست این شهر می‌نویسد:
«لاهور شهری است که در آن مواهب طبیعی به وفور یافت می‌شود؛ به این معنا که انواع و اقسام گرد و غبار، دود و کثیفی به طور عادلانه‌ای میان شهروندان تقسیم شده است. هوا در لاهور وجود دارد، اما صرفاً برای تنفس نیست؛ بلکه بیشتر برای این است که بدانید فضای خالی در اطراف شماست و می‌توانید در آن راه بروید!»

جمله معروف دیگر او در سازمان ملل درباره دیپلماسی:
«دیپلماسی هنرِ به تعویق انداختن کارها با مودبانه‌ترین کلمات ممکن است، به طوری که همه فکر کنند کار بزرگی انجام شده است.»

تاثیر او بر هنر و جامعه

پطرس بخاری خشت اول طنز نویسی مدرن و ساختار رادیویی شبه‌قاره را بنا نهاد و راه را برای طنزپردازان بزرگی چون مشتاق احمد یوسفی هموار ساخت. در عرصه بین‌المللی، سخنرانی‌های پرشور و بلیغ او در سازمان ملل در دفاع از استقلال تونس و مراکش و حقوق کشورهای جهان سوم، او را به چهره‌ای محبوب در نیویورک تبدیل کرد، تا جایی که روزنامه نیویورک تایمز در رثای او یادداشتی با عنوان «شهروند جهان» منتشر کرد. دولت پاکستان نیز پس از مرگش، بالاترین نشان غیرنظامی کشور یعنی «هلال امتیاز» را به او اعطا نمود.

منابع و مآخذ

• مدخل سرگذشت و کارنامه فرهنگی در دانشنامه بریتانیکا – Patras Bokhari.
• نمایه مقالات، جستارها و متن کامل کتاب‌ها در پایگاه تخصصی ریخته – Rekhta.
• یادداشت تاریخی هفتادمین سالگرد خدمات دیپلماتیک او در روزنامه معتبر Dawn Newspaper.
• آرشیو بیوگرافی مشاهیر پیشاور در تارنمای بنیاد فرهنگی Peshawar Heritage.