بهومیل هرابال

این شخص کیست؟
بهومیل هرابال، نویسنده جادویی و آوانگارد اهل جمهوری چک است که او را در کنار فرانتس کافکا و میلان کوندرا، یکی از سه ضلع مثلث طلایی ادبیات مدرن پراگ می‌دانند. او استاد خلق فضاهای سوررئال در دل زندگی روزمره و به تصویر کشیدن شکوه انسان‌های حاشیه‌ای و طبقات فرودست جامعه بود. میلان کوندرا در ستایش او، هرابال را «بهترین نویسنده معاصر ما» نامیده است.

تولد و وفات

• تاریخ تولد: ۲۸ مارس ۱۹۱۴ میلادی (فروردین ۱۲۹۳ هجری خورشیدی) در شهر برنو (جمهوری چک کنونی).
• تاریخ وفات: ۳ فوریه ۱۹۹۷ میلادی (بهمن ۱۳۷۵ هجری خورشیدی) در سن ۸۲ سالگی در شهر پراگ.
• نحوه درگذشت: مرگ او بسیار تراژیک، معماگونه و شبیه به داستان‌های خودش بود؛ او از پنجره طبقه پنجم بیمارستانی در پراگ به بیرون سقوط کرد. پزشکان اعلام کردند او در حال غذادادن به کبوترها تعادلش را از دست داده، اما بسیاری از نزدیکانش معتقد بودند این اقدام یک خودکشی آگاهانه بوده است؛ به ویژه اینکه در شاهکارش (تنهایی پرهیاهو) شخصیت اصلی داستان نیز فرجامی مشابه را تصور کرده بود.

زندگی‌نامه کوتاه و سیر مشاغل عجیب
هرابال در رشته حقوق دانشگاه کارلف پراگ تحصیل کرد و مدرک دکترای خود را گرفت، اما با آغاز جنگ جهانی دوم و اشغال کشور توسط نازی‌ها، دانشگاه‌ها تعطیل شدند و او هرگز به عنوان وکیل کار نکرد. او برای بقا و همچنین شناخت لایه‌های عمیق جامعه، به مدت چندین دهه به مشاغل عجیب و کارگری گوناگونی روی آورد.
او به عنوان کارگر راه‌آهن، تلگراف‌چی، نماینده بیمه، دست‌فروش، کارگر ذوب‌آهن در کارخانجات فولاد و از همه مهم‌تر، به مدت چندین سال به عنوان کارگر پرس کاغذهای باطله در یک انبار زیرزمینی کار کرد. این دوره آخر، منبع الهام اصلی شاهکار زندگی او شد. او زندگی در میان طبقه کارگر و شنیدن قصه‌های پستانه‌های پراگ (آبجوفروشی‌های سنتی) را دانشگاه اصلی خود می‌دانست و تا پایان عمر، بخش مهمی از روز خود را در آبجوفروشی معروف «یوز ببره» (U Zlatého tygra) در پراگ برای شنیدن داستان‌های مردم می‌گذراند.

آثار برجسته و میراث مکتوب
کتاب‌های هرابال به دلیل لحن خاص و طنز سیاه‌شان شهرت جهانی دارند و اکثر آن‌ها به زبان فارسی نیز ترجمه شده‌اند:

• تنهایی پرهیاهو ( Too Loud a Solitude): شاهکار بی‌بدیل او که نگارش آن بیست سال طول کشید. داستان کارگری به نام «هانتا» که سی و پنج سال است در زیرزمینی نمور، کتاب‌های ممنوعه و شاهکارهای ادبی جهان را با دستگاه پرس درو می‌کند، اما خودش به دانشمندی فیلسوف تبدیل شده است.
• نظارت دقیق قطارها (Closely Watched Trains): رمانی جذاب و گزنده درباره یک سوزن‌بان جوان راه‌آهن در دوران اشغال نازی‌ها که آمیزه‌ای از بلوغ جنسی و مقاومت سیاسی را به تصویر می‌کشد.
• من در خدمت پادشاه انگلستان بودم: روایتی پرکنایه و طنزآمیز از زندگی یک گارسون جاه‌طلب که در طول تحولات سیاسی چک به ثروت و سپس به انزوا می‌رسد.
• مرگ آقای بالتیسبرگر: نخستین مجموعه داستان کوتاه او که سبک خاصش را به جامعه ادبی معرفی کرد.

اقتباس‌های سینمایی و افتخارات
فیلم‌های ساخته‌شده بر اساس رمان‌های هرابال، دوران طلایی «موج نو سینمای چک» را رقم زدند:

• در سال ۱۹۶۶، فیلم اقتباسی «نظارت دقیق قطارها» به کارگردانی ژیری منتسل، برنده جایزه اسکار بهترین فیلم خارجی‌زبان شد و همکاری این کارگردان با هرابال تا سال‌ها ادامه یافت.
• فیلم «چکاوک‌ها روی بند» (۱۹۶۹) که بر اساس داستان‌های او و در نقد سیستم کمونیستی ساخته شده بود، بلافاصله توسط دولت توقیف شد، اما پس از فروپاشی کمونیسم در سال ۱۹۹۰ اکران شد و جایزه خرس طلایی جشنواره فیلم برلین را از آن خود کرد.

تاثیر او بر جامعه و ادبیات معاصر
هرابال زبان گفتاری و توده‌مردم پراگ را به سطح ادبیاتی فاخر و جهانی ارتقا داد. او نشان داد که بزرگ‌ترین فیلسوفان جهان لزوماً پشت تریبون دانشگاه‌ها نیستند، بلکه ممکن است در یک انبار بازیافت کاغذ یا یک کارخانه ذوب‌آهن در حال کار باشند. در دوران خفقان حکومت کمونیستی، کتاب‌های او به صورت مخفیانه (سامیزدات) دست به دست می‌شد و او را به نماد مقاومت فرهنگی مردم چک تبدیل کرد. وقتی بیل کلینتون (رئیس‌جمهور وقت آمریکا) در سال ۱۹۹۴ به پراگ سفر کرد، واتسلاف هاول (رئیس‌جمهور ادیب چک) او را برای دیدار با هرابال به همان آبجوفروشی سنتی «یوز ببره» برد.

منابع و مآخذ

• مدخل زندگی‌نامه و تحلیل سبک در دانشنامه بین‌المللی Britannica.
• پرونده معرفی نویسندگان مرکز ادبیات چک در پورتال CzechLit.
• کتاب نقد و بررسی «مرگ کبوترها: زندگی و آثار بهومیل هرابال»، نوشته مونیکا زگوستووا.