عتیق رحیمی

عتیق رحیمی (زادهٔ ۲۶ فبروی ۱۹۶۲ در کابل) نویسنده و کارگردان فارسی زبان افغان است. او در ۱۰ نوامبر ۲۰۰۸ جایزه معتبر گنکور را برای رمان سنگ صبور و جایزهٔ بهترین فیلم داستانی را در هفتادمین جشنواره بین المللی فیلم برلین برای فیلم بانوی رود نیل کسب کرد.

عتیق رحیمی کیست؟
عتیق رحیمی یک نویسنده، فیلم‌ساز، عکاس و هنرمند افغان است. او به‌واسطهٔ آثاری که دربارهٔ درد، جنگ، انسان و رهایی نوشته و فیلم‌سازی کرده، یکی از برجسته‌ترین چهره‌های ادبی و سینمایی معاصر افغانستان در سطح جهانی محسوب می‌شود. رحیمی در دبیرستان فرانسوی کابل تحصیل کرد و زبان فرانسوی را در همان دوران فرا گرفت. او در زمان جنگ‌های داخلی افغانستان در سال ۱۹۸۴ درحالی که در ۲۲ سالگی به پاکستان گریخت و پس از درخواست پناهندگی از سفارت فرانسه به پاریس رفت.

تولد و وفات
تولد: ۲۶ فبروری ۱۹۶۲ میلادی(۱۳۴۰ هجری شمسی)-کابل افغانستان

زندگی نامه کوتاه
در سال ۱۹۸۹ برادر کمونیست او در افغانستان کشته شد، اما عتیق یک سال بعد از مرگ برادرش آگاه شد. هم‌اکنون پدر و مادر رحیمی و یکی از خواهران‌اش در آمریکا و خواهر دیگرش در کابل زندگی می‌کنند.
رحیمی پس از ورود به فرانسه، در دانشگاه روآ به تحصیل ادبیات مدرن فرانسه پرداخت و پس از آن مدرک دکترایش را در رشته سینما از سوربون دریافت کرد. او نخستین رمان خود به نام خاکستر و خاک را در سال ۱۹۹۶ نوشت. این رمان در سال ۲۰۰۰ توسط سابرینا نوری از فارسی به فرانسه ترجمه شد و در همان سال انتشار یافت. رحیمی در سال ۲۰۰۴ بر اساس رمان خاکستر و خاک، نخستین فیلم خود به نام خاک و خاکستر را کارگردانی کرد. او با این فیلم در جشنواره سینمایی کن ۲۰۰۴ شرکت کرد و جایزه بخش نگاهی بسوی آینده را به دست آورد. او سه رمان نخست خود را به زبان فارسی و رمان سنگ صبور را به زبان فرانسوی نوشت. رحیمی در ۱۰ نوامبر ۲۰۰۸ با رمان سنگ صبور، برنده جایزه گنکور شد این جایزه ادبی هر ساله از سوی آکادمی گنکور فرانسه به برترین اثر ادبی که به زبان فرانسوی نوشته شده باشد، اعطا می‌شود. آخرین رمان او سقاءها (Les porteurs d’eau) نام دارد که در آغاز ۲۰۱۹ در پاریس انتشار یافت و در ۱۳۹۸ به فارسی نیز برگردانده شده است. رحیمی در سال ۲۰۰۲ به افغانستان بازگشت و در کشورش به فعالیت‌های هنری مانند ساخت فیلم و مجموعه‌های تلویزیونی پرداخت. او با رحیمه رحیمی ازدواج کرده است و یک پسر و یک دختر دارد و اینک در منطقهٔ ۸ پاریس ساکن است.

آثار معروف
الف) ادبیات (رمان‌ها)
•خاک و خاکستر (Terre et Cendres) — رمان نخستین او در سال ۲۰۰۰ (به دری/فارسی هم منتشر شده) که در اروپا و دیگر کشورها پرفروش و شناخته شده شد.
•خانه‌های هزارگانه رؤیا و ترس (Les Mille Maisons du rêve et de la terreur) — منتشرشده در ۲۰۰۲.
•سنگ صبور (Syngué Sabour. Pierre de patience) — اثر برجسته‌ای که در سال ۲۰۰۸ جایزۀ معتبر گنکور را از آن خود کرد.
•دیگر آثارش مانند «ملعون باد داستویفسکی»، «پیکرهٔ قلم» و چند رمان و داستان دیگر نیز منتشر شده‌اند.

• لعنت به داستایوفسکی
  ب) سینما
  •خاک و خاکستر — اقتباس سینمایی از رمان خود او که در جشنوارۀ کن موفق به دریافت جایزۀ «نگاهی به آینده» شد.
  •سنگ صبور — فیلمی اقتباسی که خودش کارگردانی کرده و در جشنواره‌های بین‌المللی نمایش داده شده است.
  •بانوی رود نیل (Our Lady of the Nile) — دیگر فیلم‌اش که در Toronto International Film Festival حضور داشت

سبک ادبی
• سبک نوشتاری رحیمی معمولاً ترکیبی از واقعیت تلخ اجتماعی، احساسات انسانی و تصویرسازی قوی است که رنج و امید مردم افغانستان را منعکس می‌کند.
• او در آثارش به آلام جنگ، تبعات مهاجرت، شکنندگی انسان و امید به رهایی می‌پردازد، و این نگاه باعث شده در حوزهٔ ادبیات جهانی شناخته شود.
• در فیلم‌سازی نیز تمرکز او بر داستان‌های انسانی در بستر بحران‌ها و جنگ‌ها است.

نقل قول معروف
کتاب «سنگ صبور» (The Patience Stone) که جایزۀ گنکور را برد، در خود پیام عمیقی از بردباری، مقاومت و ایمان انسانی دارد: عنوان کتاب اشاره به سنگی دارد که شخصیت داستان اعترافات و رازهای درونی‌اش را به آن می‌گوید — استعاره‌ای از تحمل درد و رهایی در دل سختی‌ها.

تأثیر عتیق رحیمی
• رحیمی به‌واسطهٔ رمان «سنگ صبور» یکی از پرافتخارترین نویسندگان افغانستانی در سطح جهانی شد؛ جایزۀ گنکور یکی از معتبرترین جوایز ادبی در جهان است که تاکنون چند نویسنده افغان–فرانسوی را به‌خود دیده است.
• آثار او — چه در نوشته و چه در فیلم — باعث شده صدای مردم افغانستان، زنان، رنج، جنگ و انسانیت به جامعهٔ جهانی منتقل شود.
• او در تعمیق پیوند میان ادبیات و سینما و نیز در آموزش و تقویت نسل جدید هنرمندان و نویسندگان در افغانستان نقش داشته است.

منابع و مآخذ
• Atiq Rahimi — Wikipedia (انگلیسی).
• Atiq Rahimi — Europäische Literaturtage biography.
• Atiq Rahimi — L’Asiathèque / French Wikipedia.
• Atiq Rahimi — Author profile on OtherPress.