آصف فکرت هروی

آصف فکرت هروی (۱۳۲۵-۱۴۰۱) نویسنده، پژوهشگر، نسخه‌شناس، مترجم و شاعر

آصف فکرت کیست؟
در سیزده بیست‌و‌پنج خورشیدی ۱۳۲۵ به جهان آمد. دو سالش نشده بود که پدرش سایه از سربرگرفت. مدتی بعد خانه‌و‌کاشانه با هر چه در آن بود به تاراج رفت و مادرش وی را با خود به خانه‌ی پدر و مادر خویش برد. با ورود به خانه‌ی نو، بیماری آبله بر آن تاراج‌ها مهر اکمال نهاد. چند جلد کتاب و مقداری وسایل تحریر و تصاویر قالب گرفته‌ی رجال که تاراج‌گران قابل بردن ندانسته بودند در صحن حوایج‌خانه (صندوق خانه) روی هم ریخته شده و آن تمامی دارایی کودکی، در آغاز راه دراز و دشوار زندگی بود. پدرش میرزا نظرمحمد خان، از محاسبان معروف و خوشنام و از کارمندان عالیرتبه‌ی مستوفیت و بلدیه‌ی هرات بود که شنیدن صفات نیک و شهرت نیکنامی‌اش از دوستان، همکاران و شاگردان او، سرمایه‌ی زندگی و انگیزه‌ی آموزش وی شد. جدش مُنشی محمد رحیم که فکرت او را بابه جان می‌گفت. روزگاری مُنشی دربار هرات بود و آن منصب را از پدر و نیاکان به ارث برده بود، ولی اکنون پیر و خانه نشین بود. فکرت پنج ساله بود که نخستین سرمشق نستعلیق را برایش نوشت چه خوش فرمود ابونصر فراهی نصاب و فقه خوان گر علم خواهی هفت ساله بود که پدربزرگ نیز به دیار باقی شتافت. 
مادربزرگ فکرت سیده‌ی بود که نسبش به دانشمندان نامی، جمال‌الدین عطاالله و برهان‌الدین فضل‌الله، می‌رسید. فکرت می‌گوید: او که بی‌بی جان می‌خواندمش، شیرین ترین ترانه‌ها را به گوشم زمزمه می‌کرد، و آنقدر مهربان بود که تا سیزده سالگی من، سیزده سی‌و‌هشت خورشیدی، زنده بماند. در یک جمله اکنون خانواده‌ی مختصر ما در روزگار “چی بودیم و چی داشتیم!” زندگی می‌کردیم. بی‌بی جان که روزگاری ده‌ها جریب باغ و زمین داشت، همه را به تدریج فروخته و با پول آن هفت سفر به ایران، عراق و شام، برای زیارت و تفریح رفته بود و از آنهمه املاک، تنها پنج جریب زمین، برای قوت لایموت یا روز مبادا، نگه داشته بود، و روز مبادا را من برایش آوردم، و آن پنج جریب زمین در حدی بود که محتاج دیگران نباشیم. مادرم که بانوی جوان و درس‌خوانده و در رفاه و آسایش زیسته بود، آستین بَر زد و برای آرامش ما و فراهم آوری زمینه‌ی درس من و ادامه‌ی آن، انواع زحمات و مشقت‌ها را تحمل کرد. اقوام دور و نزدیک گفتی به دو گروه مشخص تقسیم شده و در برابر هم صف آرایی می‌کردند.

تولد و وفات
تولد: ۱۳۲۵ هجری شمسی – هرات افغانستان
وفات: ۱۴۰۱ هجری شمسی -اتاوا کانادا

زندگی نامه کوتاه
فکرت هروی در سال ۱۳۲۵ و در هرات چشم به جهان گشود. در زادگاهش تعلیمات ابتدایی را در مکتب موفق و ثانوی را در لیسهٔ سلطان غیاث‌الدین غوری گذرانید. او لیسانس زبان و ادبیات فارسی دری را از دانشگاه کابل و فوق لیسانس روزنامه‌نگاری را در هند به‌دست‌آورد. در افغانستان در رادیو، مطبوعات و آکادمی (فرهنگستان) علوم خدمت کرد. سپس در ایران فهرست‌نگار کتابخانهٔ خطّی آستان قدس عضو علمی، ویراستار و مؤلّف در دائرةالمعارف بزرگ اسلام و محقق و مؤلف در بنیاد پژوهش‌های اسلامی بود. وی از دوستان نزدیک دکتر محمد علی اسلامی ندوشن بود.فکرت در پایان عمر در شهر اتاوای کانادا زندگی می‌کرد و همزمان با فوت دکتر اسلامی ندوشن به کما رفت و نهایتاً دو روز بعد و در تاریخ ۷ اردیبهشت ۱۴۰۱ خورشیدی فوت نمود. دکتر اسلامی ندوشن در کتاب صفیر سیمرغ در خصوص آصف فکرت چنین نوشته‌است: «روز دوم اقامت من در مزارشریف بود[تابستان ۱۳۴۹] که آقای محمد آصف فکرت معاون اداره اطلاعات و کلتور[فرهنگ] بلخ و از شعرای جوان افغانستان به دیدنم آمد. فکرت به نظر من جوانی آمد که در فرهنگ و ادبیات کشور خود مؤثر واقع خواهد شد. خوش‌فهم و جدی و با شخصیت است.»

آثار معروف
• مناجات و گفتار پیر هرات، کابل، انتشارات بیهقی
• فهرست نسخ خطّی قرآن‌های مترجم کتابخانهٔ مرکزی آستان قدس رضوی، مشهد، آستان قدس
• گزارش سفارت کابل (سفرنامهٔ سید ابوا لحسن قندهاری)، با مقدّمه، حواشی و اسناد، تهران، موقوفات دکتر محمود افشار
• مقدّمه‌ای بر فقه شیعه
• عین الوقایع (تاریخ افغانستان در سالهای ۱۲۰۷–۱۳۲۴ تألیف محمد یوسف ریاضی)
• کرسی‌نشینان کابل

تأثیر فکرت
تأثیر محمد آصف فکرت هروی در سه حوزه مشخص است:
• حفظ و ترویج زبان فارسی دری:
او با آثار و آموزش خود، به تثبیت زبان فارسی در محیط‌های آموزشی و فرهنگی هرات کمک کرد.
• توسعهٔ نقد ادبی علمی:
با روش تحلیلی و پژوهشی، استانداردهای جدیدی برای نقد شعر و نثر در افغانستان ایجاد کرد.
• الهام‌بخشی به نسل جوان شاعران و پژوهشگران:
سبک او نسل جدید را به ترکیب سنت و نوآوری، مسئولیت اجتماعی و پژوهش دقیق تشویق کرد.
به همین دلیل، فکرت هروی نمادی از ادبیات متعهد، پژوهش علمی و ترویج فرهنگ بومی در افغانستان محسوب می‌شود

منابع و مآخذ
• مجموعه شعر و مقاله‌های محمد آصف فکرت هروی
• نشریات ادبی و فرهنگی هرات و افغانستان
• پژوهش‌های ادبی و نقد شعر معاصر افغانستان
• منابع شفاهی و یادداشت‌های هم‌نسلان و شاگردان او