خانه / علی امیری

علی امیری

این شخص کیست؟

علی امیری، فیلسوف، دین‌پژوه، نویسنده، مترجم و اندیشمند معاصر اهل افغانستان است. او به عنوان یکی از برجسته‌ترین و صاحب‌سبک‌ترین نظریه‌پردازان و خردگرایان دو دهه اخیر افغانستان شناخته می‌شود که با رویکردی انتقادی، به کالبدشکافی ریشه‌های زوال عقلانیت و فلسفه در جهان اسلام پرداخته است. [1, 2]

تولد و وفات

تاریخ تولد: سال ۱۳۵۳ خورشیدی (۱۹۷۴ میلادی).
محل تولد: ولایت دایکندی، افغانستان.
وضعیت حیات: او در قید حیات است و در حال حاضر در خارج از کشور (آلمان) اقامت دارد

زندگی‌نامه کوتاه

علی امیری کودکی و آموزش‌های ابتدایی خود را در زادگاهش سپری کرد. او سپس برای تحصیلات عالی دین‌پژوهی و معارف اسلامی وارد حوزه علمیه قم شد. هم‌زمان با تحصیلات حوزوی، به تحصیل آکادمیک در رشته فلسفه مدرن پرداخت و در سال ۱۳۸۳ با دفاع از پایان‌نامه‌ای تحت عنوان «جایگاه ایمان در فلسفه ویتگنشتاین»، مدرک کارشناسی ارشد (ماستری) خود را دریافت کرد. امیری پس از سقوط دوره اول طالبان به افغانستان بازگشت و در سال ۲۰۱۰ به همراه جمعی از نخبگان، دانشگاه ابن‌سینا را در کابل بنیان‌گذاری کرد و به عنوان عضو هیئت علمی و استاد فلسفه به تدریس مشتاقان خرد پرداخت. با سقوط کابل در اوت ۲۰۲۱ (۲۴ اسد ۱۴۰۰)، او بار دیگر ناگزیر به ترک وطن و هجرت به اروپا شد.

آثار معروف

کتاب‌های پژوهشی و فلسفی او، از مراجع مهم فکری معاصر به شمار می‌روند:

خرد آواره (ظهور و زوال عقلانیت در جهان اسلام – ۱۳۹۳): مشهورترین کتاب نظری او که به بررسی ریشه‌های تاریخیِ سقوط تفکر عقلانی در تمدن اسلامی می‌پردازد.
خواب خرد (بهار ۱۳۹۶): مجموعه‌ای از جستارها در نقد بیداری اسلامی و بررسی بحران‌های فکری خاورمیانه.
مخاطرات خرد (۱۳۹۹): اثری عمیق پیرامون مواجهه سنت با دنیای متجدد و چالش‌های تفکر فلسفی معاصر.
سِفر خروج (۲۰۲۳): کتابی خاطره‌نگارانه و بسیار مستند که گزارش شخصی و تیزبینانه او از واقعه سقوط جمهوریت و روزهای پرالتهاب خروج از کابل را روایت می‌کند

سبک هنری و فکری

سبک نگارش و فکری علی امیری در قلمرو فلسفه تحلیلی، تاریخ‌نگاری اندیشه و روشنفکری دینی کثرت‌گرا قرار دارد. نثر او بسیار محکم، فصیح، پخته و آکادمیک است. تخصص اصلی امیری این است که به جای پرداختن به شعارهای سطحی سیاسی، به سراغ ریشه‌های معرفت‌شناختی و کلامیِ عقب‌ماندگی، جزم‌اندیشی و توتالیتر شدن جوامع اسلامی می‌رود. او معتقد است تا زمانی که ساختار خرد در یک جامعه دگرگون نشود، دموکراسی‌های وارداتی دوامی نخواهند آورد.

نقل قول معروف

او در ویدیویی پیرامون انگیزه خود از نگارش کتاب «مخاطرات خرد» و رسالت نویسندگی در دوران بحران می‌گوید:

«نوشتن، نوعی مقاومت و احترام گذاشتن به زندگی است؛ رویارویی با ناشناخته‌هاست. تقلای فهمیدن و غلبه بر مشکلات و دست‌کم تلاشی برای رهایی است. ما باید روایت خود را از تاریخ داشته باشیم، وگرنه دیگران ما را آن‌گونه که می‌خواهند روایت خواهند کرد.»

تاثیر او بر هنر و جامعه

علی امیری نقشی بنیادین در نهادینه‌سازی تدریس آکادمیک فلسفه و علوم اجتماعی مدرن در دانشگاه‌های کابل داشت. او توانست فضایی را ایجاد کند که جوانان نسل پساطالبان بتوانند سنت‌های فکری خود را با تکیه بر فلسفه غرب (نظیر کانت، هایدگر و ویتگنشتاین) به چالش بکشند. حضور فعال او در رسانه‌ها، کانون‌های فرهنگی و انتشار کتاب‌های مرجع، الهام‌بخش جریانی از دانشجویان و نویسندگان نوگرا شد که به دنبال راهی میان تندروی مذهبی و تجدد غربی بودند

منابع و مآخذ