احمد شاه ابدالی (احمد شاه بابا)

ولادت و اصالت خانوادگی:
احمد شاه درانی، که در میان ملت افغانستان به «بابا» شهرت دارد، در حدود سال ۱۷۲۲ میلادی در سرزمین باستانی هرات (و یا طبق برخی روایات در ملتان) دیده به جهان گشود. او فرزند «محمد زمان خان»، خانِ بلندپایه طایفه سدوزایی از قوم ابدالی بود. نسب او به «سدو» می‌رسید که از بزرگان نامدار تاریخ پشتون‌ها به شمار می‌رفت. دوران خردسالی احمد خان با کشمکش‌های سیاسی و تبعید خانواده‌اش سپری شد، اما همین دشواری‌ها از او شخصیتی پولادین ساخت.

دوران جوانی و حضور در رکاب نادرشاه افشار:
زمانی که نادرشاه افشار قندهار را فتح کرد، احمد خان جوان را که در آن زمان محبوس بود، آزاد ساخت. نادرشاه با دیدن فراست، شهامت و نبوغ نظامی احمد خان، او را شامل سپاه خویش کرد. او به زودی اعتماد کامل پادشاه را جلب نمود و به رتبه فرماندهی کل قوای افغان (قطعه ابدالی‌ها) ارتقا یافت. او در سفرهای جنگی دشوار به هند و بخارا، تجربه‌های گرانبهای حکومتداری و استراتژی نظامی را آموخت.

لویه جرگه تاریخی شیر سرخ:
پس از ترور نادرشاه افشار در سال ۱۷۴۷ میلادی، احمد خان با درایت نیروهای خود را از آشفتگی نجات داد و به قندهار بازگشت. در مزار «شیر سرخ»، بزرگان و سران قبایل برای تعیین سرنوشت کشور گرد هم آمدند. پس از ۹ روز رایزنی، سرانجام یک عارف وارسته به نام «صابر شاه ولی»، خوشه‌ی گندمی را به رسم پادشاهی در دستار احمد خان نشاند و او را «پادشاه لایق» خواند. او لقب «درّ دوران» را برای خود برگزید و از همین جا بود که قبیله ابدالی به «درانی» مسمای گردید.

فتوحات و ایجاد امپراتوری عظیم:
احمد شاه بابا با هدف اتحاد اقوام و تحکیم مرزهای خراسان بزرگ (افغانستان کنونی)، لشکرکشی‌های متعددی را سازماندهی کرد:
اتحاد داخلی: او ابتدا کابل، غزنی و جلال‌آباد را از تصرف حاکمان محلی بیرون کرد و وحدت سیاسی به وجود آورد.
نبرد تاریخی پانی‌پت: در سال ۱۷۶۱ میلادی، احمد شاه بابا با سپاهیان خود به سوی هند شتافت تا در برابر قدرت رو به رشد «ماراتاهای هندو» ایستادگی کند. این جنگ که از بزرگترین نبردهای قرن بود، با پیروزی قاطع احمد شاه بابا پایان یافت و نفوذ اسلام در شبه‌قاره را حفظ نمود.
وسعت قلمرو: در زمان او، افغانستان به یک امپراتوری مقتدر مبدل گشت که از دریای آمو در شمال تا دریای عمان در جنوب، و از مشهد در غرب تا کشمیر و سرند در شرق امتداد داشت.

نظم اداری و سجایای اخلاقی:
احمد شاه بابا تنها یک فاتح نبود؛ او یک حاکم عادل و فرهنگ‌دوست بود. او شورای بزرگان (جرگه) را به عنوان اصل اساسی تصمیم‌گیری در دولت خود نهادینه کرد. او به علمای دین و شاعران ارج فراوان می‌گذاشت و خودش نیز به زبان‌های پشتو و دری شعر می‌سرود. دیوان اشعار او سرشار از حب وطن و اندرزهای اخلاقی است. او را به دلیل شفقت و مهربانی بی‌حدش نسبت به رعیت، «بابا» نامیدند.
۶. سال‌های بیماری و وفات:
در سال‌های پایانی عمر، احمد شاه بابا به بیماری سرطان جلد (که از ناحیه بینی آغاز شده بود) مبتلا گشت. با وجود درد شدید، او هرگز از امور ملکی و لشکری دست نکشید. سرانجام در ۲۳ ماه اکتبر سال ۱۷۷۲ میلادی (۱۱۸۶ هجری قمری) در کوهپایه‌های توبه در منطقه مرزی، دار فانی را وداع گفت.

میراث و آرامگاه:
پیکر مطهر او با عزت و احترام فراوان به شهر قندهار انتقال داده شد. آرامگاه او که با گنبدی باشکوه در مرکز شهر قندهار استوار است، امروزه زیارتگاه خاص و عام و نماد استقلال و شکوه افغانستان شمرده می‌شود. او کشوری را بنیان نهاد که تا امروز به عنوان خانه‌ی مشترک تمام اقوام افغانستان باقی مانده است.