عبدالغفور برشنا

عبدالغفور برشنا (۱۲۸۵-۱۳۵۲) نقاش، موسیقی‌دان، طراح، درامه‌نویس و شاعر اهل افغانستان بود.

عبدالغفور برشنا کیست؟
استاد عبدالغفور برشنا یکی از بزرگان هنر معاصر افغانستان بود نقاش، موسیقی‌دان، آهنگ‌ساز، شاعر، نویسنده و کارگردان تئاتر و سینما که در قرن بیستم نقش مهمی در شکل‌گیری هنر و فرهنگ افغانستان ایفا کرد. او به‌عنوان یکی از بااستعدادترین هنرمندان کشور شناخته می‌شود و در زمینه‌های متفاوت هنری فعالیت داشت.وی در آلمان شاگرد “مکس لیبرمن” بود و در قسمت آموزش رسامی، نقاشی، لیتوگرافی یا حکاکی روی سنگ و فن جدید چاپ و طباعت در برلین، لایپزیک، مونشن و بریمن در اکادمی هنرها تحصیل کرد. وی بعد از اکمال تحصیلاتش در آلمان، به افغانستان عودت نموده و در پُست های مختلف (معلم مکتب صنایع، مدیر مکتب نجات، … و مدیر مکتب صنایع) در راه تعمیم و پخش داشته های علمی و هنری اش، مصدر خدمات مؤثر و ارزنده ای شد. وی اساسات موسیقی را نزد استاد نوروز، استاد غلام حسین و استاد قاسم افغان فرا گرفت و از هنر نقاش معروف افغان، پروفیسر غلام محمد میمنه گی که همسایهٔ دوران کودکی اش بود، فیض برد.

تولد و وفات
تولد: ۱۲۸۵ هجری شمسی (۱۹۰۷ میلادی) -کابل افغانستان
وفات: ۲۵ جدی ۱۳۵۲ هجری شمسی(جنوری ۱۹۷۴ میلادی)-کابل افغانستان
آرامگاه: شهدای صالحین
لقب: استاد برشنا

زندگی نامه کوتاه
وی فرزند سردار امیر محمد خان،‌ نواسهٔ محمد علی خان و کواسهٔ پیر محمد خان (برادر امیر دوست محمد خان) بود.
محمد علی خان، پدر کلان استاد برشنا، با بی بی فاطمه (بی بی فاطو جان – خواهر وزیر محمد اکبرخان و دختر امیردوست محمد خان) ازدواج نموده بود. بی بی فاطو جان، مادر کلان استاد برشنا، علاوه از صورت و سیرت حَسین، حُسن خط‌ عالی داشت و خط نستعلیق و شکست را با ظرافت و هنر خاص می نوشت.
استاد برشنا این استعداد هنری را از مادر کلانش به ارث برده بود.
استاد برشنا در مکتب ابتدائیهٔ “ترقی” درس خواند و از آنجا شامل لیسهٔ حبیبیه شد. در زمان شاه امان الله، با جمعی از محصلین افغان غرض تحصیلات عالی به آلمان رفت. گرچه استاد برشنا به هدف تحصیل در رشتهٔ طبابت به آلمان فرستاده شده بود ولی نظر به استعداد فطری و علاقهٔ مفرطی که به هنرهای زیبا داشت خواست در رشتهٔ‌ نقاشی زمینهٔ تحصیل برایش فراهم شود.
سالها بعد استاد برشنا در یک مصاحبه اش در این باره چنین گفته بود: “من قبل از سفر به آلمان به سرمفتش صدراعظم هاشم خان گفتم: ممکن است یک داکتر شوم اما یک داکتر بد، اما ممکن است که یک نقاش شوم اما یک نقاش خوب. او در جوابم گفت که امروز در افغانستان ما به داکتر ضرورت داریم، فعلاً نقاشی به کدام درد ما میخورد؟”این هنرمند چند بُعدی افغانستان علاوه بر سرودن اشعار بلند، کمپوز ها و تصانیف زیبایی را برای هنرمندان تازه کار و آماتور آنزمان چون استاد جلیل ځلاند (ای نگار من گل عذار من – پورته که چشمان)، میرمن آزاده و عبدالوهاب مددی (من لاله آزادم)، احمد ولی (دوش از مسجد سوی میخانه آمد پیر ما)، ذبیح الله روح انگیز (گر رفتی مزار باغبان باشی)، استاد حفیظ الله خیال … و دیگران تهیه و در دسترس شان قرار داد که آنها نیز آهنگ ها را زیبا و هنرمندانه اجرا نموده اند. “او خانم کجا میری” یکی از کمپوزهای مشهور استاد برشنا را محمد رفیع هنرمند نامدار سینمای هند در سال ۱۳۴۳ هجری شمسی در فلم “دزد شهر” زیبا سروده است.

آثار معروف
برشنا در حیطه‌های متفاوت هنری آثار مهمی آفرید:
• نقاشی‌ها — از مناظر کابل و شخصیت‌های تاریخی تا آثار با سبک «رئالیسم ساده» که ترکیبی از نقاشی اروپایی و مینیاتور شرقی است.
• ترانه‌ها و موسیقی — او ملودی سرود ملی افغانستان (۱۹۷۳–۱۹۷۸) را نیز تألیف کرد.
• ادبیات — نوشته‌های او شامل نمایش‌نامه، داستان‌واره‌ها و بازنویسی قصه‌های عامیانه است. از جمله آثار منتشرشدهٔ او کتاب «قصه‌ها و افسانه‌ها» است.
• تئاتر و سینما — او در عرصهٔ هنر نمایشی نیز فعال بود و در بنیانگذاری تئاتر جدید در افغانستان نقش داشت.

سبک هنری
• در نقاشی، برشنا سبکش را که ترکیبی از نقاشی غربی و مینیاتور شرقی است «رئالیسم ساده» نامید و با استفاده از رنگ و تکنیک‌های مدرن، مناظر و انسان‌های افغانستان را به تصویر کشید.
• در موسیقی و آهنگ‌سازی، او ترکیبی از موسیقی سنتی و تکنیک‌های نوین به‌کار برد و آثارش در سطح ملی به‌خصوص سرود ملی را خلق کرد.
• در ادبیات و تئاتر، از مضمون‌های فرهنگی، بومی و انسان‌دوستانه استفاده می‌کرد که هم‌زمان با مخاطب ارتباط برقرار می‌کرد.

نقل قول معروف
برشنا فارغ از نقل قول مستقیم شخصی در منابع معتبر، از سوی کارشناسان هنر «ستاره‌ای در هفت آسمان هنر افغانستان» خوانده شده است یعنی کسی که در چندین رشتهٔ هنری استعداد و تأثیر فوق‌العاده‌ای داشته است.

تأثیر استاد برشنا
• عبدالغفور برشنا یکی از پیشگامان هنر جدید در افغانستان بود؛ هنر او راه را برای نسل بعدی هنرمندان باز کرد و الهام‌بخش نقاشان، موسیقی‌دانان و نویسندگان بعدی شد.
• آثارش، به‌خصوص در نقاشی و موسیقی، در نمایشگاه‌های بین‌المللی به نمایش درآمد و نام افغانستان را در عرصهٔ هنر جهانی مطرح کرد.
• او به توسعهٔ تئاتر، موسیقی ملی و آموزش هنر در افغانستان کمک کرد و اثرات فرهنگی‌اش هنوز در حافظهٔ هنری کشور دیده می‌شود.

منابع و مآخذ
• Wikipedia — بیوگرافی Abdul Ghafoor Breshna (استاد عبدالغفور برشنا(
• Wikipedia (نسخهٔ آلمانی) — دربارهٔ زندگی و فعالیت‌های هنری‌اش.
• معرفی استاد برشنا در دانشنامه آریانا.
• معرفی آثار و نقش او در ادبیات افغانستان (کتاب‌ها و قصه‌ها).
• نقش او در بنیانگذاری تئاتر مدرن افغانستان (رویکرد آموزشی و نمایشی).